Powiat Żywiecki

Pewel Wielka powstała jako wieś zarębna, zasiedlona przez wędrowną ludność wołoską (wałaską), która karczowała lasy tworząc zarębki.

Łodygowice powstały w XIII wieku w miejscu zniszczonych osad słowiańskich po najeździe Tatarów, zasiedlone przez kolonistów niemieckich.

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim liście opata Bernarda, w którym cystersi z Rud nadawali przywileje sołtysowi Łodygowic – Ludwikowi Lisko (Liskowi).

Pierwsze zapiski o istnieniu Gilowic pochodzą z 1326 roku — wieś wymieniona jest w spisie świętopietrza dekanatu oświęcimskiego diecezji krakowskiej pod nazwami Gigersdorf seu Gerowicz (źródło: Monumenta Poloniae Vaticana, t. 1–2, wyd. Jan Ptaśnik, 1913). Wzmianka o Volumina Legum jako źródle jest błędna — zbiór ten zawiera ustawy sejmowe od 1347 r. i nie obejmuje rejestrów kościelnych z XIV w.

Cięcina pojawia się w spisach świętopietrza jako Ecclesia de Czencina (Czaczyna) w latach 1346–1358 (najstarszy zachowany spis je odnotowujący), co świadczy o istnieniu w tej miejscowości kościoła parafialnego.

Najstarsza zachowana wzmianka o miejscowości i parafii Czencina.

Cięcina jako wieś istniała już na początku XIV wieku i należała do książąt oświęcimskich z rodu Piastów (śląska linia Piastów). Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi ze spisu świętopietrza z lat 1325–1358, gdzie figuruje jako "Eclesia de Czencina". Osobne Księstwo Zatorskie powstało dopiero w 1445 r., więc nazwa "oświęcimsko-zatorskie" jest anachronizmem dla XIV w.

Stary Zamek w Żywcu pochodzi najprawdopodobniej z I połowy XV wieku; wzniesiony z kamienia łamanego, potynkowany.

Stary Zamek w Żywcu swymi początkami sięga najprawdopodobniej pierwszej połowy XV wieku; wzniesiony z kamienia, z murowaną wieżą mieszkalną.

Stary Zamek w Żywcu swymi początkami sięga I połowy XV wieku; najstarsze gotyckie założenie wzniesiono najprawdopodobniej w latach 1485–1500, a pierwotna wieża mieszkalna zbudowana była z cegły.

Miejscowość (wzmiankowana jako *Ludoicivilla*) została złupiona podczas zatargu między cystersami a księciem oświęcimskim Janem Scholastykiem.

Książę Przemysław toszecki nadał Żywcowi prawo magdeburskie, lokując miasto na wyżej położonym terenie u ujścia Koszarawy do Soły.

Pierwsza wzmianka o miejscowości Zarzecze pochodzi z roku 1450 i opisuje sprzedaż Zarzecza, które należało do dziedzica Żywca - Mikołaja Strzała herbu Kotowicz, Janowi Ślizieniowi.

Miejscowość powstała w XV wieku, od 1608 centrum klucza dóbr zwanego państwem ślemieńskim.

Świnna jest jedną z najwcześniej wzmiankowanych miejscowości gminy, z pierwszą udokumentowaną wzmianką z 1507 roku w "Dziejopisie Żywieckim" Andrzeja Komonieckiego.

W Świnnej zamieszkiwała rodzina Promic (Primus), a Szymon Primus był wojewodą wałaskim, który pożyczał pieniądze Mikołajowi Komorowskiemu.

Drewniany kosciol Sw. Katarzyny Aleksandryjskiej w Ciecinie, wzniesiony w 1542 r. z fundacji Krzysztofa Komorowskiego, zachwyca prostota zrebowej konstrukcji charakterystycznej dla typu slasko-malopolskiego; wnetrze, uznawane za surowe, kryje barokowe wyposazenie z XVII-XIX w.: szesc oltarzy, ambone i kamienna chrzcielnice z 1705 r.

Drewniany kościół parafialny pw. św. Andrzeja Apostoła pochodzi z I połowy XVI wieku — zbudowano go ok. 1545 r. w Rychwałdzie (konsekracja 1547 r.); do Gilowic przeniesiono go w 1757 roku po wzniesieniu w Rychwałdzie nowej murowanej świątyni.

Osadnicy wołoscy, ludy pasterskie pochodzenia bałkańskiego, założyli osadę Ujsoły, wprowadzając specyficzne tradycje, obrzędy, pasterskie nazewnictwo oraz wypas owiec i wołów na górskich halach. Wieś była osadzana na tzw. prawie wołoskim, gdzie jednostką gruntową był 'zarąbek', czyli łan leśny.

Wybudowano w Łękawicy drewniany kościół pod wezwaniem Św. Michała Archanioła na początku XVI w. (ok. 1522 r., konsekrowany 1547 r.).

Z inicjatywy Komorowskich herbu Korczak, właścicieli Żywca, w ramach przebudowy zamku gotyckiego w renesansowy powstał piękny arkadowy dziedziniec zachowany w swym pierwotnym układzie do dnia dzisiejszego.

Pierwotnie na miejscu kościoła w Rychwałdzie stał kościół drewniany wzniesiony ok. 1545 roku (konsekrowany w 1547 r.) przez Krzysztofa Komorowskiego, przeniesiony później (1756/1757) do Gilowic.

Kościół św. Marcina w Radziechowach stał się murowany przed rokiem 1590 i został wzbogacony cennymi dziełami sztuki sakralnej.

Mikołaj Komorowski założył nową wieś Sienna na terenie lasu Kabat.

Z Szarego pochodził Tomasz Masny – jeden z najsłynniejszych żywieckich zbójników, herszt zbójnickiej familii grasującej po Żywiecczyźnie w drugiej połowie XVII wieku (słynny napad na Żywiec w 1695 r.; Masny stracony w 1696 r.).

Żywiecczyzna (w tym Łodygowice) znalazła się pod rządami dynastii Wazów od ok. 1624 r., gdy Konstancja Habsburżanka (żona Zygmunta III Wazy) nabyła dobra żywieckie dla swoich synów. Po śmierci Konstancji w 1631 r. Żywiecczyzną władali jej synowie — Jan Kazimierz i Karol Ferdynand Waza — do ok. 1672 r.

Żywiec od 1624 r. należał do królowej Konstancji Habsburżanki, żony Zygmunta III Wazy, która nabyła te dobra osobiście. Po jej śmierci w 1631 r. odziedziczyli je synowie — Jan II Kazimierz i Karol Ferdynand Waza. W 1678 r. dobra żywieckie przeszły w ręce Jana Wielopolskiego.

Szare powstało prawdopodobnie przez podniesienie przez królową Konstancję do rangi wsi starszej osady wołoskiej.

Konstancja Habsburżanka wydała zakaz osiedlania się w Żywcu obcych handlarzy, zwłaszcza Żydów.

Książę Jerzy Zbaraski w 1629 roku rozpoczął budowę murowanego dworu (potocznie zwanego zamkiem) w miejscu XIV-wiecznej siedziby.

Stanisław Warszycki otoczył dwór w Łodygowicach fortyfikacjami — murem z bastionami na narożach, wałem kamienno-ziemnym i fosą (ok. 20 m szerokości) — około 1673 roku, nadając mu charakter rezydencji obronnej.

Katarzyna z Komorowskich Grudzińska ofiarowała kościołowi parafialnemu w Rychwałdzie w 1644 roku obraz Matki Bożej, który przywiozła z wielkopolskich włości swojego męża, Piotra Samuela Grudzińskiego. Obraz — namalowany w stylu bizantyjskim na desce lipowej, pochodzący prawdopodobnie z XV wieku — zasłynął licznymi łaskami i cudami; w 1658 r. bishop Mikołaj Oborski formalnie uznał go za cudowny. Sanktuarium przyciągało pielgrzymki z Żywiecczyzny, innych regionów Polski oraz Słowacji.

Sanktuarium Maryjne w Rychwałdzie stało się miejscem licznych pielgrzymek z Żywiecczyzny, kraju oraz ze Słowacji.

Koszarawa została wymieniona jako jedna z nowych wsi w dokumencie z 1626 roku, rejestrującym osady wołoskie w dobrach żywieckich.

Koszarawa była wsią założoną pod koniec XVI w. na prawie wołoskim, a jej mieszkańcy trudnili się pasterstwem. Etymologia nazwy "Koszarawa" jest niejednoznaczna: jedna hipoteza wywodzi ją od "koszara" (wołoska zagroda owcza), wskazując na pasterski charakter osady; kronikarz Komoniecki łączył ją jednak z położeniem rzeki względem Orawy ("jakoby z kosza orawskiego").

Wieś powstała na początku XVII w. na miejscu wcześniejszego osiedla pasterskiego przez ówczesną właścicielkę Żywiecczyzny, królową Konstancję.

Teren działalności zbójników, m.in. Macieja Wakuły i Jerzego Proćpaka, w XVII i XVIII w.

Żywiecki wójt Andrzej Komoniecki w swym 'Dziejopisie Żywieckim' podawał formę nazwy Koczonie, tłumacząc jej pochodzenie od pańskich owiec, które z dworu ślemieńskiego tam kocenie swoje miewały.

Wybrańcy z Państwa Łodygowickiego pod wodzą ekonoma Jana Torysińskiego wypędzili Szwedów z Oświęcimia. Proboszcz Stanisław Kaszkowic (*Kędziołka*) ruszył na odsiecz Częstochowy, rozbijając po drodze mniejsze oddziały szwedzkie.

W Koszarawie znajduje się kapliczka kolumnowa z 1686 r. stojąca przy przystanku 'Koszarawa Szkoła'.

Grota Komonieckiego została opisana przez wójta żywieckiego Andrzeja Komonieckiego.

Zamek został zastąpiony pałacem rodziny Wielopolskich, z którego do dzisiaj zachowały się jedynie fragmenty piwnic.

Chałupa została zbudowana w 1739 roku, o czym świadczy napis umieszczony na środkowym tragarzu w izbie.

Najcenniejszym obiektem jest kościół św. Wojciecha, którego murowana bryła barokowa powstała w latach 1693–1702 i była poszerzana w latach 1778–1785. Rokokowe wnętrze kryje rzeźby, polichromowany strop kasetonowy z 1702 roku oraz misternie rzeźbiony ołtarz główny z 1790 roku.

Odrestaurowany dworek z XVIII wieku, w którym organizowane są warsztaty rzemieślnicze.

W miejscowości Ostre rozpoczyna się żółty szlak turystyczny prowadzący na Malinowską Skałę.

Hrabia Hieronim Wielopolski uruchomił w Ślemieniu hutę żelaza, w tym wielki piec w centrum miejscowości, zakład fryszerski, tracz oraz warzelnię soli.

Kaplica u Koconia to parterowa, murowana kapliczka z bloków miejscowego piaskowca, która powstała ok. 1868 roku jako upamiętnienie setnej rocznicy potyczki konfederatów barskich (1768).

Stary drewniany kościół przeniesiono z Rychwałdu do Gilowic, bez wieży, którą nadawała się tylko na opał. Całością prac przy przeniesieniu i montażu kościoła kierował miejscowy cieśla Marek Luber.

Sebastian Caputa zakupił od Bartłomieja, syna Piotra Gorela, całe gospodarstwo wraz z zabudowaniami i inwentarzem.

Wielki piec wraz z sąsiednimi urządzeniami spłonął i nie został już odbudowany.

Dzwonnica w Szarem została ufundowana przez najbogatszych gospodarzy tej miejscowości: Kubasów, Kalfasów, Roczynów i Ciupków. Pierwotne wejście do dzwonnicy znajdowało się od frontu, a później zostało przeniesione na zachodnią ścianę boczną. Na frontowej ścianie znajduje się drewniana rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego.

Zbudowano Gościniec Kocierski (1784–1788) — uznawany za najstarszą w Polsce drogę o bitej nawierzchni, prowadzący przez Przełęcz Kocierską w Beskidzie Małym, jedna z najbardziej malowniczych dróg w Polsce.

W Ślemieniu znajdowała się włość rozległa, z pałacem mieszkalnym, ogrodami, browarami i gorzelnią wykorzystującą ziemniaki do produkcji spirytusu.

W Ujsołach (miejscowość Złatna) działała leśna huta szkła produkująca szkło okienne, naczynia szklane kolorowe, flaszki, karafki, kielichy, kieliszki, wisiorki, paciorki, tafle szklane, figurki i świeczniki. Huta szkła w Złatnej, założona przez Wielopolskich (inicjatorem był najprawdopodobniej Andrzej Wielopolski, który zbudował hutę w latach 1815–1819), funkcjonowała do ok. 1875 roku, a do dziś zachowały się fragmenty pieca hutniczego oraz fundamenty budynków.

Budowa huty szkła w Złatnej przez Andrzeja Wielopolskiego. Osadnicy z Moraw przybyli do Złatnej jako specjaliści zatrudnieni w hucie.

Huta szkła w Złatnej działała od ok. 1812/1815 do 1875 roku, produkując szkło z lokalnych surowców (gruboziarnisty piaskowiec, woda, drewno bukowe); specyficzny detail o piasku kwarcowym z kamieniołomu na Lipowskiej wymaga weryfikacji w dodatkowych źródłach.

W sołectwie Okrajnik wzniesiono kaplicę z figurą Matki Boskiej Różańcowej w ołtarzu.

Dwór w Rychwałdzie został wzniesiony w stylu klasycystycznym na południowym skraju wsi. Znajduje się na obszarze 6,5 ha i otoczony jest dwuhektarowym parkiem ze starodrzewiem.

Hrabiowie Potoccy wznieśli na miejscu dawnych budowli folwarcznych swą letnią rezydencję, otoczoną pięknym parkiem krajobrazowym o powierzchni ok. 7,5 ha.

Kościół parafialny p.w. św. Karola Boromeusza zbudowano z kamieni.

Zbudowano obecny, murowany kościół parafialny pw. Narodzenia Jana Chrzciciela w Ślemieniu.

Mocą patentu cesarskiego zniesiono poddaństwo chłopów, dzięki czemu uzyskali oni prawo własności ziemi.

W Koszarawie rozwijało się tworzenie drewnianych zabawek, podobnie jak w Stryszawie, co czyni ją częścią żywieckiego ośrodka zabawkarskiego.

W Koszarawie zachowała się mała architektura sakralna — przydrożne kapliczki i figury, datowane od XVII–XVIII wieku po XIX wiek, stanowiące charakterystyczny element krajobrazu wsi.

Rozwinęło się osadnictwo związane z przemysłem i gospodarką leśną. Osadnicy przybyli z Moraw i Austrii przyczynili się do rozwoju wsi. W Ujsołach wybudowano nowoczesny tartak wykorzystujący maszyny parowe, służący spławowi drewna do huty w Węgierskiej Górce. Powstała również „Organistówka”, dawniej dom mieszkalny organisty i wikarego, dziś pełniąca funkcje publiczne.

Założono Arcyksiążęcy Browar przez Albrechta Fryderyka Habsburga (kamień węgielny 1852, otwarcie ok. 1856).

Arcyksiążęcy Browar w Żywcu na Pawlusiu założony został przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga.

Leśniczówka w Złatnej, zwana też Starym Dworem, została zbudowana w 1853 roku jako rezydencja zarządców majątku Habsburgów, według projektu Karola Pietschki, z drewna modrzewiowego na kamiennym fundamencie.

3 listopada 1884 r. otwarto linię kolejową z Żywca do Czadcy przez Zwardoń. W styczniu 1933 r. oddziały PTT w Bielsku i Żywcu otworzyły Schronisko Turystyczne „Dworzec Beskidzki", nawiązujące stylem do beskidzkiego budownictwa.

Przez Rajczę przeprowadzono w 1884 r. linię Galicyjskiej Kolei Transwersalnej, łączącej przez Żywiec i Suchą Beskydzkę Galicję zachodnią ze wschodnią (Czadca–Husiatyn); przez odgałęzienie w Suchej kolej łączyła się z Krakowem i dalej z Wiedniem.

Wojciech Stefko pasący bydło miał we śnie objawienie Matki Bożej (2 lipca 1886), która życzyła sobie budowy kaplicy w tym miejscu. Na pamiątkę tego wydarzenia w latach 1896–1902 wzniesiono jednonawowy kościół z niewielkim prezbiterium, który stał się sanktuarium Matki Bożej Wspomożenia Wiernych.

Matka Boża uzdrowiła córkę Wojciecha Stefki, Marysię, chorą na ślepotę.

Wojciechowi Stefce ukazała się Matka Boża w wizji (2 lipca 1886 r.) podczas pasania bydła, co zapoczątkowało budowę sanktuarium w miejscu objawienia w Przyłękowie (wzniesionego w latach 1896-1902).

W Przyłękowie w latach 1896–1902 wzniesiono kaplicę/kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych; formalny status sanktuarium diecezjalnego nadano mu 8 grudnia 2008 roku.

Na terenie Przyłękowa powstało Sanktuarium Matki Bożej Wspomożenia Wiernych.

W wyniku oberwania chmury gwałtownie wezbrała przepływająca przez wieś potok Juszczynka, powodując zatopienie części miejscowości i śmierć 21 osób.

Dawniej biegł tędy szlak kupiecki na Węgry i stał drewniany zajazd, który spłonął w 1908 roku.

Zapoczątkowano szkolnictwo w Tresnej – C. K. Rada Szkolna Okręgowa w Żywcu mianowała panią Helenę Sokołowską na nauczycielkę w jednoklasowej szkole.

S. Udziela przeprowadził w Koszarawie badania dotyczące wyrobu zabawek.

Ksiądz Teofil Papesch zorganizował w Gilowicach Kółko Rolnicze, Kasę Stefczyka, pocztę, powołał do życia stowarzyszenia młodzieżowe, organizował przedstawienia i obchody ważnych rocznic i uroczystości.

Wyróbem i sprzedażą zabawek w Koszarawie zajmowało się aż 1200 osób.

W styczniu 1912 roku doszło do wypadku arcyksiężnej Marii Teresy Habsburg podczas zjazdu saniami bobslejowymi w Oczkowie, w wyniku którego doznała poważnych obrażeń.

Kwatera wojenna (cmentarz) legionistów w Rajczy powstała po 1916 roku, gdy pałac Habsburgów przekazano na szpital wojskowy; pochowano tu 261 żołnierzy (zgony od 1919 r.).

Na cmentarzu w Rajczy pochowano 261 żołnierzy, uczestników I wojny światowej, którzy leczyli się w sanatorium zorganizowanym w pałacu w Rajczy i zmarli na choroby płuc po 1918 roku.

Zbudowano we wsi drewniany kościół parafialny parafii pw. Nawiedzenia NMP, do którego budowy przyczynił się Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg.

Międzybrodzie Bialskie powstało przez połączenie 15 lutego 1925 roku dwóch gmin jednostkowych – Międzybrodzia Lipnickiego i Międzybrodzia Kobiernickiego.

Nawiedziła Cisiec straszna powódź, rzeka Soła zerwawszy tamy i mosty zmieniła swoje koryto.

Budowa zapory wodnej w Międzybrodziu Bialskim (Zapora Porąbka), spiętrzającej wody Soły i tworzącej Jezioro Międzybrodzkie — największy obiekt hydrotechniczny II RP, budowany w latach 1928–1937, otwarty uroczyście 13 grudnia 1936.

Wybudowano zaporę wodną w Międzybrodziu Bialskim (1928–1937), spiętrzającą wody rzeki Soły i tworzącą Jezioro Międzybrodzkie — była to jedna z największych i najbardziej zaawansowanych technicznie zapór w Polsce okresu międzywojennego.

Na Małym Ciścu wybuchł groźny pożar, spłonęło 69 budynków.

W 1935 roku wykonano pierwsze loty próbne ze szczytu góry Żar, w 1936 zbudowano infrastrukturę lotniskową, a od 1937 roku działała szkoła pilotów szybowcowych, będąca poprzedniczką Górskiej Szkoły Szybowcowej „Żar".

W Międzybrodziu Żywieckim powstała Górska Szkoła Szybowcowa „Żar" (1936), uznawana za jedną z kolebek polskiego szybownictwa, obok szkół w Ustianowej i Bezmiechowej.

W okresie I wojny światowej wielu mieszkańców Tresnej zostało powołanych do wojska austriackiego, a część z nich nigdy nie wróciła do domów.

W Przyborowie rozpoczęto budowę umocnień polowych, w tym zapory przeciwpiechotnej (trzy rzędy drutów kolczastych) biegnącej od schronu P-2 na północ, przecinającej rzekę Koszarawę i drogę do schronu P-1. Celem było zablokowanie doliny rzeki oraz drogi na Jeleśnię i Żywiec od strony wschodniej.

W czasie II wojny światowej Niemcy przeprowadzili akcję wysiedleńczą. Zwardoń musiało opuścić 356 mieszkańców, a w ich miejsce osiedlono 53 kolonistów niemieckich.

Niemcy spalili żydowską bożnicę, a jej ruiny kazali rozebrać. Przeprowadzono rejestrację wszystkich tutejszych Żydów i przesiedlono ich na teren dawnego pałacu, gdzie utworzono obóz pracy przymusowej.

Okupant prowadził akcję wysiedlania miejscowej ludności i zastępowania jej osadnikami z Niemiec (Aktion Saybusch). Główna faza akcji trwała od 22 września 1940 do 31 stycznia 1941.

Rajczę zajęły wojska niemieckie.

Teren działania polskiej partyzantki w okresie okupacji niemieckiej.

Broniąca się 21. Dywizja Górska generała Kustronia wysadziła most na Sole przed atakującymi wojskami niemieckimi. Węgierska Górka, nazywana Westerplatte Południa, była miejscem zaciętych walk polskich oddziałów z najeźdźcami w pierwszych dniach września 1939 r.

Budowa fortyfikacji obronnych w regionie w 1939 r., w tym schronów takich jak „Wędrowiec" przy drodze do Żabnicy (administracyjnie Węgierska Górka) oraz schrony „Włóczęga" i „Wąwóz" w Węgierskiej Górce. Łącznie zbudowano 5 z 16 planowanych ciężkich schronów bojowych (Wędrowiec, Waligóra, Włóczęga, Wąwóz, Wyrwidąb), znanych jako „Westerplatte Południa".

W okresie okupacji niemieckiej Łodygowice włączono do III Rzeszy. Mieszkańców prześladowano, mordowano, wysiedlano lub wywożono na roboty przymusowe.

W ramach Aktion Saybusch, 10 listopada 1940 roku wysiedlono z Gilowic 179 rodzin (843 osoby — ponad 1/3 mieszkancow). Na ich miejsce osadzono niemieckich osadnikow (glownie z Bukowiny rumuskiej), ktorzy przejeli gospodarstwa i grunty pozostalych mieszkancow traktujac Polakow jako tania sile robocza. Dokladna liczba 52 osadnikow i przejecie dokladnie 80% ziemi uprawnej podaje tylko oficjalna strona gminy — brak niezaleznego potwierdzenia archiwalnego tych konkretnych cyfr.

Ponad trzysta osób z Gilowic zostało aresztowanych i osadzonych w obozach koncentracyjnych, z których niewielu powróciło.

145 rodzin (1269 osób) w październiku 1940 roku zostało pozbawionych mienia i wysiedlonych z Kamesznicy w ramach akcji germanizacyjnej "Saybusch Aktion".

W ramach hitlerowskiej Akcji Żywiec wysiedlono z Szarego 58 polskich rodzin (318 osób), osiedlając na ich miejsce 18 rodzin niemieckich (70 osób).

W czasie II wojny światowej niemal cała ludność wsi została wysiedlona w ramach Akcji Saybusch na Lubelszczyznę, a wiele budynków zniszczono.

W lipcu i sierpniu 1943 roku nastąpiły masowe aresztowania w Kamesznicy w wyniku prowokacji i donosów szpiegów. 3 września Niemcy przeprowadzili masową egzekucję, mordując dziesięciu mieszkańców (ośmiu znanych z nazwiska oraz dwóch nieznanych rodaków) w odwecie za współpracę z ruchem oporu.

W Żabnicy okupant hitlerowski zamordował jedenastu partyzantów 3 września.

Twardorzeczka stała się samodzielną jednostką administracyjną, oddzielając się od pobliskiej wsi Radziechowy.

Ujsoły nawiedziła wielka powódź w 1958 roku, która zniszczyła wiele budynków (w tym budynek Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej), urządzenia tartaku oraz uprawy rolne.

Budowa Ośrodka Narciarskiego Pilsko na zboczach Pilska w Korbielowie

Utworzono rezerwat leśny Szeroka o powierzchni 51,94 ha, położony w pobliżu Kocierza Moszczanickiego.

Konsekracja kościoła pw. Świętego Józefa Robotnika w Ujsołach dokonana 30 czerwca 1963 roku przez Księdza Biskupa Juliana Groblickiego.

Zarzecze zostało zalane wodami sztucznego jeziora tzw. Jeziora Żywieckiego. Ok. 1/3 wysiedlonych mieszkańców wyemigrowała do okolicznych miejscowości, a pozostali wybudowali nowe domy na obrzeżach starego Zarzecza, głównie na terenie byłych stawów.

Oddano do użytku budynek gromadzki, będący do dziś siedzibą urzędu gminy.

Mieszkańcy zbudowali kościół parafialny w ciągu jednej doby, mimo braku pozwolenia władz.

Twardorzeczka należała administracyjnie do województwa bielskiego.

Na Hali Rycerzowej powstała bacówka PTTK, co przyczyniło się do rozwoju turystycznego miejscowości i ożywionego ruchu turystycznego.

Kamień węgielny pod budowę Kaplicy pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny poświęcił ks. kard. Franciszek Macharski 25 października 1979 roku. Kardynał Karol Wojtyła odwiedził Kocierz Rychwałdzki w czerwcu 1978 r. i odprawił mszę św. w intencji budowy kaplicy, jednak do poświęcenia kamienia węgielnego nie doszło już za jego kadencji — w październiku 1978 r. został on papieżem.

Uruchomiono elektrownię szczytowo-pompową na górze Żar (761 m n.p.m.), jedną z pierwszych tego typu w Polsce. Jest to obiekt o mocy 500 MW, wykorzystujący dwa zbiorniki wodne: górny na szczycie Żaru i dolny na rzece Soła.

Ukończono budowę kaplicy o oryginalnej bryle, harmonizującej z górskim krajobrazem.

Podczas pożaru spłonął drewniany kościół pod wezwaniem Św. Michała Archanioła wraz z bezcenną polichromią.

Powołano rezerwat przyrody nieożywionej Kuźnie, którego celem jest zachowanie zgrupowań osuwisk skalnych, form skałkowych, jaskiń oraz drzewostanu świerkowego porastającego południowo-wschodnie stoki góry Murońka.

Zakończono budowę wodociągu gminnego wraz z ujęciem wody, dostarczającego wysokiej klasy wodę do gospodarstw domowych.

Podjęto inicjatywę budowy Krzyża Milenijnego na górze Matyska oraz wiodącej na jej szczyt drogi krzyżowej, zwanej przez mieszkańców „Golgotą Beskidów". Krzyż ufundowali parafianie dla uczczenia Roku Jubileuszowego — stanął na Matysce z końcem 2001 roku.

W Twardorzeczce otwarto budynek gimnazjum.

Na szczycie wzgórza Matyska pod koniec 2001 roku postawiono ogromny Krzyż Milenijny. Droga krzyżowa z czternastoma stacjami, znana jako „Golgota Beskidów", została ukończona i poświęcona w 2009 roku.

1 stycznia 2002 Przybędza została wydzielona z Radziechów jako osobna miejscowość

Ukończono zapierającą dech w piersiach Drogę Krzyżową na Matysce, prowadzącą spod ostatniego przystanku w Radziechowach na szczyt wzgórza. Dzieło to było kontrowersyjne i powstało dzięki zaangażowaniu parafian, darczyńców oraz ks. Stanisława Gawlika i artysty Czesława Dźwigaja.

Zakończono budowę monumentalnej drogi krzyżowej na Matysce w Ligocie, finansowanej przez parafian i darczyńców.

Ukończono kompleks sakralny *Golgota Beskidów* na Matysce, obejmujący stacje Drogi Krzyżowej i kaplice.

Utworzono pierwszy w Polsce Obszar Ochrony Ciemnego Nieba w Sopotni Wielkiej, zmieniono oświetlenie uliczne.

Oficjalnie otwarto publicznie dostępne obserwatorium astronomiczne na dachu Zespołu Szkół nr 4 w Sopotni Wielkiej.

Według danych GUS z 30 czerwca Koszarawa liczyła 2362 mieszkańców.

W Twardorzeczce oddano do użytku dwa pumptracki – jeden o długości 152 metrów oraz mniejszy, przeznaczony dla dzieci (tzw. tor junior), o długości 45 metrów.

Sopotnia Wielka jako pierwsza miejscowość w Polsce otrzymała tytuł Dark Sky Community (Społeczności Ciemnego Nieba) przyznany przez Dark Sky International — stała się również dziesiątą taką społecznością w Europie (listopad 2023).

Na szczycie góry Żar (761 m n.p.m.) działa elektrownia wodna, stanowiąca atrakcję turystyczną i techniczną Beskidu Małego. Obiekt jest częścią szerszego systemu energetycznego, a okolice wykorzystywane są do rekreacji (np. loty paralotniarskie).

Dwór Rychwałd został odrestaurowany według zaleceń konserwatora zabytków i wpisany do rejestru zabytków. Obecnie funkcjonuje jako kompleks rekreacyjno-wypoczynkowy, otoczony parkiem krajobrazowym. W przysiółku Barutka zachowało się kilkanaście starych drewnianych zabudowań.

Wodospad na potoku Sopotnia Wielka w Jeleśni został uznany za pomnik przyrody nieożywionej (największy w zachodniej części Beskidów). Realizowane są działania ochronne, w tym budowa ścieżki dojścia z barierką, kanalizacja ruchu turystycznego, ochrona zbiornika wodnego oraz nasadzenia rodzimej roślinności.

Korbielów jest jednym z większych ośrodków narciarskich w Polsce — Ośrodek Narciarski Pilsko na stokach Pilska (1557 m n.p.m.) oferuje blisko 20 km tras i należy do najwyżej położonych w Beskidach.

W Sopotni Wielkiej znajduje się największy beskidzki wodospad o wysokości 10 metrów, stanowiący atrakcję turystyczną Beskidu Żywieckiego. Na potoku tworzą się liczne mniejsze wodospady z uwagi na występowanie progów skalnych.

Koszarawa uzyskała status letniska i zimowiska, gościąc rocznie ok. 2000 osób.

W Lipowej znajduje się trasa turystyczna Doliną Zimnika wraz z wyznaczoną ścieżką dydaktyczno-przyrodniczą przygotowana przez Nadleśnictwo Węgierska Górka.

Wójt Gminy Lipowa dwukrotnie udzielił ślubu cywilnego na Skrzycznem poza urzędem.

Na grzbiecie i stokach Łysiny rozsiane są zabudowania wsi, a pod szczytem znajduje się taras widokowy na terenie prywatnym ('Domki pod Biegunem').

Żywiecki Park Etnograficzny w Ślemieniu to najmłodsze muzeum – skansen w Polsce, dokumentujące życie dawnych górali z tych terenów.

Tragedią dla wsi był pożar zabytkowego kościoła, który dzięki zaangażowaniu społeczności gminnej został w krótkim czasie odbudowany i rozbudowany.

Pożar zabytkowego kościoła, który został odbudowany i rozbudowany dzięki zaangażowaniu społeczności gminnej.