Co w BeskidachCo w Beskidach
Co w BeskidachCo w Beskidach
Gmina

Gmina Ujsoły

517–1227 m n.p.m.
29
Szczytów
4
Miejscowości
11
Atrakcji
Odkryj okolicę
Wyspa 3D — Gmina UjsołyN

Historia Gmina Ujsoły

Postacie i wątki:
przed II wojną światową
Rozpoczęto eksploatację kamieniołomu w Glince.
XV w.
Tereny, które obecnie zajmuje Soblówka, znane były już w XV wieku, bowiem tędy przebiegał szlak handlowy na Orawę.
XVI w.
Osadnicy wołoscy, ludy pasterskie pochodzenia bałkańskiego, założyli osadę Ujsoły, wprowadzając specyficzne tradycje, obrzędy, pasterskie nazewnictwo oraz wypas owiec i wołów na górskich halach. Wieś była osadzana na tzw. prawie wołoskim, gdzie jednostką gruntową był 'zarąbek', czyli łan leśny.
XVI w.
Wieś Złatna została założona najprawdopodobniej w XVI wieku przez osadników wołoskich (prawdopodobnie wołoskich pasterzy przybyłych z Karpat Wschodnich) i należała do kolejnych właścicieli dóbr żywieckich.
1564
Wieś Ujsoły została odnotowana w dokumentach jako samodzielna osada.
1628
Ujsoły posiadały 9 zarębków.
1681–1773
Przez okres prawie 100 lat sądy Państwa Żywieckiego rozpatrzyły tylko 36 spraw z Ujsoł, dotyczących kradzieży owiec, wołów, wypasu na cudzym gruncie, przywłaszczenia ziemi oraz nie wydania sera.
koniec XVII w.
Soblówka powstała najprawdopodobniej w XVIII wieku.
Soblówkawbeskidzie.pl
1690
Pierwsza wzmianka o wsi Złatna (ówcześnie noszącej nazwę Sołki) znajduje się w księdze sądowej tzw. państwa żywieckiego.
I połowa XVIII w.
Powstanie kaplicy u Koconia w Ujsołach.
XVIII w.
Powstała parterowa, murowana kapliczka pod wezwaniem Serca Pana Jezusa, określana jako „U Koconia”.
I połowa XVIII w.
Powstanie kaplicy u Koconia pod wezwaniem Serca Pana Jezusa.
Soblówkamynaszlaku.pl
I połowa XVIII w.
Powstanie kaplicy u Koconia pod wezwaniem Serca Pana Jezusa.
1812–1815
Hr. Andrzej Wielopolski zawarł umowę dzierżawy terenu z hutnikiem Georgiem Frenzlem, co doprowadziło do powstania huty szkła w Złatnej ok. 1815–1819.
Złatnapolaneis.pl
1815–1875
W Ujsołach (miejscowość Złatna) działała leśna huta szkła produkująca szkło okienne, naczynia szklane kolorowe, flaszki, karafki, kielichy, kieliszki, wisiorki, paciorki, tafle szklane, figurki i świeczniki. Huta szkła w Złatnej, założona przez Wielopolskich (inicjatorem był najprawdopodobniej Andrzej Wielopolski, który zbudował hutę w latach 1815–1819), funkcjonowała do ok. 1875 roku, a do dziś zachowały się fragmenty pieca hutniczego oraz fundamenty budynków.
1815–1819
Budowa huty szkła w Złatnej przez Andrzeja Wielopolskiego. Osadnicy z Moraw przybyli do Złatnej jako specjaliści zatrudnieni w hucie.
1815–1820
Huta szkła w Złatnej działała od ok. 1812/1815 do 1875 roku, produkując szkło z lokalnych surowców (gruboziarnisty piaskowiec, woda, drewno bukowe); specyficzny detail o piasku kwarcowym z kamieniołomu na Lipowskiej wymaga weryfikacji w dodatkowych źródłach.
Złatnapolaneis.pl
1833
Postawiono kamienny krzyż z reliefem Matki Bożej (zwany Świątkiem lub Krzyż Boża Męka) w Złatnej koło Ujsół dla uczczenia pamięci Josepha Gottlichera, Georga Frenzla i Feliksa Gottlichera, związanych z hutą szklaną (1815–1875). Krzyż posiada czworoboczny kamienny cokół z gzymsem oraz betonowy krzyż z żeliwnym odlewem Ukrzyżowanego Chrystusa; inskrypcja w języku niemieckim nosi datę 1833.
1833
Postawienie kamiennego krzyża z figurą kobiecą w pobliżu gajówki dla uczczenia pamięci pracowników huty: Józefa i Feliksa Göttlicherów oraz Jerzego Frenzela. Świątek ufundowany przez hutników (dzierżawców huty), a nie przez właścicieli gruntu (hr. Wielopolski).
1838
Sprzedaż dóbr przez Andrzeja Wielopolskiego Karolowi Ludwikowi Habsburgowi, co wpłynęło na zarządzanie hutą.
XIX w.
Rozwinęło się osadnictwo związane z przemysłem i gospodarką leśną. Osadnicy przybyli z Moraw i Austrii przyczynili się do rozwoju wsi. W Ujsołach wybudowano nowoczesny tartak wykorzystujący maszyny parowe, służący spławowi drewna do huty w Węgierskiej Górce. Powstała również „Organistówka”, dawniej dom mieszkalny organisty i wikarego, dziś pełniąca funkcje publiczne.
XIX w.
W Glince znajduje się Izba regionalna „Gronicek" (otwarta w 2010 r.), w której zgromadzono eksponaty sztuki ludowej, sprzęt gospodarstwa domowego (krosna, drewniane naczynia, żarna, żeliwna młocarnia) oraz stroje i instrumenty regionu żywieckiego; stare narzędzia rolnicze prezentowane są w przyległym skansenie na zewnątrz budynku.
XIX/XX w.
Ujsoły liczyły aż 11 tysięcy mieszkańców. Rada Gminna podejmowała decyzje dotyczące powołania straży ogniowej, budowy szkoły, wydawania zezwoleń na wyszynk alkoholi oraz ustalania wynagrodzenia za dzwonienie w kościele.
1853
W Złatnej wybudowano w 1876 r. leśniczówkę zwaną Starym Dworem lub zarządówką, która służyła zarządcom majątku Habsburgów. Powstała według projektu z 1853 r. autorstwa nadwornego architekta arcyksięcia, Karola Pietschki.
1853
Wybudowanie starego "dworu" w Złatnej z drewna modrzewiowego na kamiennej podmurówce, służącego Zarządowi Lasów Dóbr Żywieckich. Postawienie krzyża obok drogi naprzeciw starej leśniczówki oraz budowa kapliczki na Zagroniu (03.03.1853).
1860
Została założona szkoła trywialna w Ujsołach.
1871–1875
Likwidacja huty szkła w Złatnej około 1871–1875 na skutek przetrzebienia lasów i niskiej opłacalności produkcji. Dzierżawczynią i zarządczynią huty była wówczas Anda Koln, wdowa po poprzednim zarządcy, ceniona przez mieszkańców za pomoc i rady.
1876
Leśniczówka w Złatnej, zwana też Starym Dworem, została zbudowana w 1853 roku jako rezydencja zarządców majątku Habsburgów, według projektu Karola Pietschki, z drewna modrzewiowego na kamiennym fundamencie.
1881
Oryginalny krzyż uszkodzony przez burzę.
około 1890
Gajówka w Złatnej została wybudowana około 1890 roku i służyła jako mieszkanie oraz pomieszczenie służbowe gajowych pracujących w habsburskich lasach. Według projektu Karola Pietschki (z 1853 roku, zrealizowanego w 1876) powstał natomiast odrębny budynek — leśniczówka zarządu dóbr habsburskich w Złatnej.
1890
Gajówka w Złatnej została wybudowana według projektu Karola Pietschki.
1891
Najstarsze informacje o istnieniu na terenie Ujsół źródeł siarkowych pochodzą z tego roku.
1903
Zbudowano budynek Szkoły w Ujsołach.
początek XX w.
Powstał cmentarz katolicki w Ujsołach wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
1911
Podjęto działania na rzecz budowy kościoła oraz utworzenia parafii w Ujsołach.
1913
Poświęcono plac pod budowę kościoła w Ujsołach. Pierwsza msza święta w Ujsołach została odprawiona w kaplicy u Koconia przez ks. dziekana Józefa Pułkę.
1913
W kaplicy u Koconia odbyła się msza święta uznana za pierwszą mszę odprawioną w tej miejscowości.
1913
Pierwsza msza święta odprawiona w kaplicy u Koconia przez ks. dziekana Józefa Pułkę, proboszcza parafii św. Józefa w Ujsołach.
1913
Odprawienie pierwszej mszy świętej w kaplicy u Koconia w Złatnej.
1922
Biskup Krakowski Ks. Adam Sapieha dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła w Ujsołach.
1925
Prace budowlane kościoła w Ujsołach przerwano z powodu braku środków finansowych. Wyznaczono pierwszy na tym terenie zielony szlak turystyczny biegnący z Ujsoł przez Muńcuł, Mładą Horę do Rycerki Dolnej.
1927
Pierwsza msza święta odprawiona jako tradycyjna pasterka w Ujsołach, związana z późniejszym kościołem pw. Świętego Józefa Robotnika.
1927
Odprawiono pierwszą mszę świętą jako tradycyjną pasterkę w miejscowości.
1927
Pierwsza msza święta odprawiona jako tradycyjna pasterka w Złatnej.
1927
Odprawiono w kościele w Ujsołach tradycyjną pasterkę.
1930
Rozpoczęto budowę kaplicy w Złatnej zaprojektowanej przez Włodzimierza Chwiruta, zarządcę lasów Habsburgów, w stylu góralskim z drewna świerkowego. Kaplica została wzniesiona w stylu góralskim.
1930
Kaplicę w Złatnej wzniesiono w stylu góralskim z drewna świerkowego pozyskanego z okolicznych lasów.
1945–1991
Stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza.
1945
Stacjonowanie strażnicy Wojsk Ochrony Pogranicza w Złatnej, która została później rozformowana.
1945
Po roku 1945 wydobywaniem kamienia w kamieniołomie w Glince zajął się Rejon Budowy Dróg z Kęt.
1949
Ujsoły nawiedziła wielka powódź w 1958 roku, która zniszczyła wiele budynków (w tym budynek Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej), urządzenia tartaku oraz uprawy rolne.
połowa XX w.
W centrum wsi wybudowano drewniany kościół pw. Niepokalanego Serca NMP.
Soblówkawbeskidzie.pl
1954–1960
Wieś była siedzibą władz gromady Soblówka.
1956
Rejon Eksploatacji Kamienia z Krakowa przejął nadzór nad kamieniołomem w Glince.
1958
Klęska powodzi zniszczyła wiele budynków i upraw rolnych w Ujsołach.
Ujsołytuzywiec.pl
1963
Konsekracja kościoła pw. Świętego Józefa Robotnika w Ujsołach dokonana 30 czerwca 1963 roku przez Księdza Biskupa Juliana Groblickiego.
1963
Konsekracja kościoła pw. Świętego Józefa Robotnika.
1964–1970
Prowadzono elektryfikację Złatnej, Soblówki i Młodej Hory. Poszerzono drogę do Soblówki na odcinku 1 km, przy czym ludność miejscowa przepracowała 326 dni roboczych pieszych i 58 konnych. Zbudowano drogi bitumiczne do Złatnej i Glinki oraz basen przy szkole w Złatnej.
1969
Budowa kapliczki na Buciorysce.
1970
Utworzono Międzyzakładowy Dom Kultury w budynku przy tartaku.
1972
Oddano do użytku budynek gromadzki, będący do dziś siedzibą urzędu gminy.
1973
Powołano Gminę Ujsoły w obecnym kształcie.
1975
Na Hali Rycerzowej powstała bacówka PTTK, co przyczyniło się do rozwoju turystycznego miejscowości i ożywionego ruchu turystycznego.
1975–1998
Miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.
1975
Ukończono budowę kościoła św. Józefa Robotnika w Ujsołach.
1978
Gmina Ujsoły została objęta jako pierwsza w Polsce patronatem PTTK.
1981
Oddano do użytku przekaźnik na Kubiesówce, dzięki czemu mieszkańcy mogli odbierać program TV.
1981–1989
Uruchomiono wiele ujęć grawitacyjnych, dzięki czemu wiele gospodarstw domowych zaopatrzono w wodę.
1984–2011
W przysiółku Młada Hora działało schronisko turystyczne Chyz u Bacy PTT.
1986
Rozpoczęto budowę remizy Ochotniczej Straży Pożarnej w Ujsołach.
1991
Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza została przejęta przez Straż Graniczną.
1993
Oddano do użytku remizę OSP w Ujsołach.
1994
Uruchomiono automatyczne połączenia telefoniczne.
1996–1997
Odbudowano drogi i mosty po powodziach, które nawiedziły gminę.
2001
Otwarto polsko-słowackie przejście graniczne małego ruchu granicznego w Glince (gmina Ujsoły). Przejście zostało uruchomione 6 grudnia 1996, a drogowe przejście graniczne — 7 stycznia 2005.
2003
Zakończono modernizację szkoły podstawowej w Ujsołach.
2013
Na terenie Geoparku Glinka (otwartego 29 czerwca 2014 r.) znajduje się zjazd linowy typu „Tyrol" (220 metrów — najdłuższa tyrolka w regionie), wielofunkcyjny plac rekreacyjny, ścianka wspinaczkowa oraz ścieżki spacerowe.
2014
Przekształcono nieczynny kamieniołom w Glince w teren rekreacyjno-wypoczynkowy (Geo-Park Glinka) z dofinansowaniem ponad 7 mln zł ze środków Urzędu Marszałkowskiego. Park otwarty 29 czerwca 2014 r.
2020
Postawienie pomnika upamiętniającego por. Stanisława Kopika "Zemstę", dowódcę oddziału zgrupowania NSZ, w pobliżu przysiółka Zapolanka.
współczesność
W gminie Ujsoły znajdują się zabytkowe kościoły, kapliczki oraz tradycyjne drewniane chaty. Kościół św. Józefa Robotnika w Ujsołach jest interesującym obiektem sakralnym, wzniesionym etapowo w latach 1922–1975 według projektu Wacława Krzyżanowskiego.

Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.

Legendy i podania

Pochodzenie nazwy Ujsoły (Ujsoły) Nazwa Ujsoły wywodzi się od położenia wsi nad rzeką Sołą – pierwotnie brzmiała „U Soły” lub „Usoły”, co oznaczało osadę przy rzece. Istnieją też hipotezy, że „sol” w języku wołoskim oznaczało ziemię lub działkę, a „uj” – ujście, co tłumaczy nazwę jako „Nową Rolę” lub „Osadę nad Sołą”.

Wpływy wołoskie (Ujsoły) Wołosi, którzy osiedlili się w Ujsołach, wprowadzili specyficzne zwyczaje, pasterską obrzędowość oraz nazewnictwo, takie jak: baca, gazda, bryndza czy bunc.

Cudowna figurka Jezusa i światełko w lipach (Ujsoły) Na jednej z lip wisiała drewniana figurka Jezusa, która ocalała po uderzeniu pioruna – uznano to za cud. Ponadto robotnicy często widywali światełko w konarach lip, co skłoniło ich do zbudowania w tym miejscu kaplicy.

Zbójnictwo w Ujsołach (Ujsoły) Trudne warunki życia i konflikty z dworem sprawiały, że górale z Ujsoł często zajmowali się zbójnictwem. Na terenie wsi krzyżowały się zbójnickie szlaki, a wśród znanych zbójników był m.in. Wyderka z Ujsoł.

Pochodzenie nazwy Złatna (Złatna) Nazwa miejscowości Złatna pochodzi od potoku Bystra, który dawniej nosił nazwę Złotna. Według podań, w jego wodach odnaleziono ślady aluwialnego złota. Wieś wcześniej nazywano Sołki, gdyż uważano, że rzeka Soła bierze tam swój początek.

Cudowna figurka Jezusa i światełko w lipach (Złatna) Na jednej z lip w Złatnej wisiała drewniana figurka Jezusa. Gdy w drzewo uderzył piorun, figurka pozostała nietknięta, co uznano za cud. Ponadto robotnicy często widywali tajemnicze światełko w konarach lip, co skłoniło ich do wzniesienia w tym miejscu kaplicy.

Miejscowości w gminie

Glinka
Miejscowość
Soblówka
Miejscowość
Ujsoły
Miejscowość
Złatna
Miejscowość

Szczyty w okolicy

Wielka Rycerzowa1227 m n.p.m.
Mała Rycerzowa1207 m n.p.m.
Muńcuł1165 m n.p.m.
Redykalny Wierch1146 m n.p.m.
Kotarz1107 m n.p.m.
Bednárová1104 m n.p.m.
Wielki Groń1075 m n.p.m.
Wiertalówka1071 m n.p.m.
Bacmańska Góra1058 m n.p.m.
Jaworzyna "Ujsolska"1052 m n.p.m.
Javorina1051 m n.p.m.
Pientkuľa1043 m n.p.m.
Smereków Wielki1041 m n.p.m.
Magura1006 m n.p.m.
Boraczy Wierch998 m n.p.m.
Straceniec993 m n.p.m.

Ciekawe miejsca

Amfiteatr pod MuńcołemMiejsca spotkań 2,6 km
Bacówka na MuńcoleNoclegi 4,5 km
Bacówka PTTK na Krawcowym WierchuNoclegi 3,8 km
Bacówka PTTK na RycerzowejNoclegi 7,3 km
Kotrysia PolanaPrzyroda 2,1 km
Parking UjsołyParking
Polana Krawców WierchPrzyroda 3,9 km
Pomnik przyrody - Stanowisko storczyków w Zlatnej HuciePrzyroda 6,4 km
Przełęcz HalnaPrzyroda 7,4 km
Rezerwat przyrody OszastPrzyroda 5,8 km
Złatna Huta ruiny pieca hutniczegoZabytek 6,4 km

Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Gmina Ujsoły.