Co w BeskidachCo w Beskidach
Gmina

Gmina Milówka

4331215 m n.p.m.
31
Szczytów
5
Miejscowości
21
Atrakcji
Odkryj okolicę
Wyspa 3D — Gmina MilówkaN

Historia Gmina Milówka

Postacie i wątki:
1608
Na terenie Szarego osiedleni zostali chłopi z Lipowej, których ziemie zabrał Mikołaj Komorowski, tworząc lipowski folwark.
1623–1624
Z Szarego pochodził Tomasz Masny – jeden z najsłynniejszych żywieckich zbójników, herszt zbójnickiej familii grasującej po Żywiecczyźnie w drugiej połowie XVII wieku (słynny napad na Żywiec w 1695 r.; Masny stracony w 1696 r.).
ok. 1625
Szare powstało prawdopodobnie przez podniesienie przez królową Konstancję do rangi wsi starszej osady wołoskiej.
1626
Najstarsza zachowana wzmianka o wsi pochodzi z wykazu dóbr Państwa Żywieckiego.
Kamesznicamilowka.pl
1626
Najstarsza wzmianka o miejscowości pochodzi z wykazu wsi Państwa Żywieckiego.
XVII w.
Wieś powstała na początku XVII w. na miejscu wcześniejszego osiedla pasterskiego przez ówczesną właścicielkę Żywiecczyzny, królową Konstancję.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1672
Wieś Szare liczyła w 1672 r. 20 gospodarstw i 170 mieszkańców, którzy oprócz prac w lesie zajmowali się głównie pasterstwem.
1672
Kamesznica liczyła 26 gospodarstw i 210 mieszkańców.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1673
Wymieniona jest w oblaty taryfy łanowej służącej administracji do ściągania podatków.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1720
Po bezpotomnej śmierci wojewody wałaskiego Tomasza Jaska jego grunty w Kamesznicy przejął dwór żywiecki.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1720
Pierwsi osadnicy przybyli w związku z założeniem tu pańskiego folwarku w przysiółku Pochodzita.
1739
Chałupa została zbudowana w 1739 roku, o czym świadczy napis umieszczony na środkowym tragarzu w izbie.
Milówkamilowka.pl
1760
Sebastian Caputa zakupił od Bartłomieja, syna Piotra Gorela, całe gospodarstwo wraz z zabudowaniami i inwentarzem.
Milówkamilowka.pl
1772
Wymieniona jest w taryfie podatkowej Rzeczypospolitej.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1784
Dzwonnica w Szarem została ufundowana przez najbogatszych gospodarzy tej miejscowości: Kubasów, Kalfasów, Roczynów i Ciupków. Pierwotne wejście do dzwonnicy znajdowało się od frontu, a później zostało przeniesione na zachodnią ścianę boczną. Na frontowej ścianie znajduje się drewniana rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego.
1800
Kamesznica przeszła w ręce Marcina Badeniego, działacza politycznego i społecznego w Królestwie Polskim.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1817
Według inwentarza Szare należało do 366 polan o łącznej powierzchni ok. 820 ha.
1826
W Szarem wystawiono kaplicę pw. Wniebowzięcia Matki Boskiej przez Szczepana Kuśnierza.
1826
Szczepan Kuśnierz wybudował kaplicę na Tarlicznem.
1830–1833
Założenie dworsko-parkowe we wsi Kamesznica powstało z inicjatywy Teresy i Marcelego Potockich.
Kamesznicamilowka.pl
1831
Kamesznica stała się własnością hrabiów Marcelego i Teresy Potockich herbu Pilawa z Buczacza.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1831
Na terenie przykościelnym w Milówce ustawiono stary kamienny krzyż upamiętniający osoby zmarłe podczas epidemii cholery.
1833
Hrabiowie Potoccy wznieśli na miejscu dawnych budowli folwarcznych swą letnią rezydencję, otoczoną pięknym parkiem krajobrazowym o powierzchni ok. 7,5 ha.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1834–1839
W Milówce wybudowano kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w stylu „nadwiślańskim”, zastępując wcześniejszą drewnianą konstrukcję.
1846
Kamesznicę wraz z dworkiem i parkiem nabył od Teresy Potockiej Karol Ludwik Habsburg, a dworek stał się siedzibą arcyksiążęcego Zarządu Lasowego. W tym czasie we wsi w wielu prymitywnych szybach kopano rudę żelaza, dowożoną do huty w Węgierskiej Górce.
Kamesznicapl.wikipedia.org
XIX w.
W Szarem działał prymitywny zakład produkujący tekturę.
przed 1890
Wieś Szare liczyła 255 domów i 1591 mieszkańców (760 mężczyzn i 831 kobiet). We wsi była szkoła ludowa i kaplica, a ludność należała do parafii w Milówce.
1900
W Szarem mieszkało 1945 osób, z czego 1934 było katolikami, 10 wyznawcami judaizmu, a 1 innej religii.
1900
Według austriackiego spisu ludności w 245 budynkach w Nieledwii mieszkało 1461 osób, z czego 1459 było polskojęzycznymi, 1456 katolikami, a 5 wyznawcami judaizmu.
1900
Według austriackiego spisu ludności w 529 budynkach w Kamesznicy mieszkało 3371 osób, z czego 98% było katolikami.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1910–1984
W czasie wojny pomnik na Sumowej Grapie został zniszczony, ale po długich staraniach mieszkańców Milówki odbudowano go czynem społecznym.
Milówkamilowka.pl
1910
15 lipca 1910 roku został odsłonięty na Sumowej Grapie pomnik z krzyżem w 500. rocznicę zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem.
Milówkamilowka.pl
1914
Ludomir Sawicki zanotował, że na letni wypas mieszkańcy wsi pędzą swe owce do odległych szałasów na Raczy i Przysłopie w Rycerce.
1914
Ludomir Sawicki zanotował, że na letni wypas mieszkańcy wsi pędzili swe owce na odległe o cały dzień drogi szałasy na Raczy i Przysłopie w Rycerce.
Kamesznicapl.wikipedia.org
1927
Zabytkowa drewniana dzwonnica została odbudowana w obecnej postaci przez miejscowego budowniczego Pytlarza.
1935
Zespół dworsko-parkowy w Kamesznicy został po raz pierwszy wpisany do rejestru zabytków przez Bogdana Tretera, Konserwatora Województwa Krakowskiego, kiedy to był własnością arcyksięcia Karola Olbrachta.
Kamesznicamilowka.pl
1939
Własność Habsburgów, którzy byli w posiadaniu wsi do 1939 roku.
Kamesznicamilowka.pl
1940
145 rodzin (1269 osób) w październiku 1940 roku zostało pozbawionych mienia i wysiedlonych z Kamesznicy w ramach akcji germanizacyjnej "Saybusch Aktion".
1940
W ramach hitlerowskiej Akcji Żywiec wysiedlono z Szarego 58 polskich rodzin (318 osób), osiedlając na ich miejsce 18 rodzin niemieckich (70 osób).
1943
W lipcu i sierpniu 1943 roku nastąpiły masowe aresztowania w Kamesznicy w wyniku prowokacji i donosów szpiegów. 3 września Niemcy przeprowadzili masową egzekucję, mordując dziesięciu mieszkańców (ośmiu znanych z nazwiska oraz dwóch nieznanych rodaków) w odwecie za współpracę z ruchem oporu.
1945
Wyzwolenie wsi Szare nastąpiło 6 kwietnia, lecz na górze Szklanówce okrążone oddziały niemieckie broniły się aż do 30 kwietnia.
1945
Mieszkańcy Kamesznicy i Żabnicy otoczyli opieką miejsca egzekucji, sadząc na nich kwiaty zaraz po wyzwoleniu Żywiecczyzny przez żołnierzy radzieckich w kwietniu 1945 roku. Tablicę pamiątkową z nazwiskami pomordowanych ufundowali i uroczyście odsłonili dopiero 28 lipca 1963 roku — umieszczono ją na okazałym głazie. Tablica upamiętnia 10 osób rozstrzelanych przez Niemców 3 września 1943 roku.
Kamesznicamilowka.pl
1947
W miejscu małej kaplicy strawionej pożarem w 1947 roku wybudowany został w 1965 roku kościółek pw. Nieustającej Pomocy NMP w Lalikach-Pochodzitej.
1948
Z miejscowości Szare wyodrębniły się Laliki.
1948
Z Szarego wyodrębniono przysiółki Laliki, Kasperki i Pochodzita, tworząc nową wieś.
1949
Laliki powstały w 1949 roku przez wyodrębnienie z Szarego przysiółków: Laliki, Kasperki i Pochodzita.
1949
Z uwagi na nieporozumienia mieszkańców dotyczące wspólnot leśnych postanowiono podzielić wieś, w wyniku czego Szare Gronie otrzymało nazwę Laliki.
1949
W wykazie zwardońskiej Agencji Pocztowej do gromady Szare Gronie należały osiedla mające łącznie 1144 mieszkańców.
1963
28 lipca 1963 roku umieszczono tablicę na okazałym głazie i dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika pomordowanym.
Kamesznicamilowka.pl
1965
Z inicjatywy ks. Stanisława Fijałka wybudowano w 1965 roku kościółek pw. Nieustającej Pomocy NMP w Lalikach-Pochodzitej w miejscu kaplicy spalonej w 1947 roku, przy udziale lokalnych cieśli i artystów ludowych z Koniakowa i Lalik.
1972
Miał miejsce remont dzwonnicy, podczas którego najprawdopodobniej wyposażono ją w nowy dzwon.
1973
Po reformie administracyjnej Kamesznica została przyłączona do Gminy Milówka.
Kamesznicamilowka.pl
1975–1998
Miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.
1984
15 lipca 1984 roku, w rocznicę bitwy pod Grunwaldem, pomnik poświęcił ksiądz proboszcz Józef Woźniak po odbudowie czynem społecznym.
Milówkamilowka.pl
1988
Po renowacji chałupa została udostępniona publiczności.
Milówkamilowka.pl
1992
Obiekt stanowi własność gminy Milówka, a jej aktywnym włodarzem jest Gminny Ośrodek Kultury w Milówce.
Milówkamilowka.pl
2009
Liczba ludności wynosiła 2793, co dawało gęstość zaludnienia równą 71 os./km².
Kamesznicapl.wikipedia.org
2010
W chałupie przeprowadzono remont, a obok sprowadzono drugi budynek z Przyłękowa, w którym organizowane są warsztaty bibułkarstwa, malarstwa na szkle i ceramiki.
Milówkamilowka.pl
2011–2012
Ostatnia konserwacja zabytkowej dzwonnicy miała miejsce.
Nieledwiamilowka.pl
2021
Laliki mają 964 mieszkańców (stan na 09.03.2021 roku).
Lalikimilowka.pl
2022
Liczba ludności wynosiła 2862 osoby, co dawało gęstość zaludnienia 73 os./km². W Kamesznicy odsłonięto tablicę, będącą „kamieniem węgielnym” cmentarza, który uczci żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych zamordowanych przez reżim komunistyczny w ramach operacji „Lawina”.
Kamesznicapl.wikipedia.org
inne
Herb Nieledwi przedstawia centaura z łukiem.
inne
Na terenie sołectwa działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki w kościele pw. św. Floriana.
współczesność
Izba Regionalna w Kamesznicy powstała z inicjatywy Koła Gospodyń Wiejskich "Czerwona Jarzębina" i znajduje się pod Kaplicą pw. NMP Królowej Świata. W Izbie znajdują się eksponaty zebrane od okolicznych mieszkańców, m.in. stare żelazka, maglownice, maśniczki.
Kamesznicamilowka.pl
współcześnie
Cały zespół dworsko-pałacowy w Kamesznicy wpisany jest do rejestru zabytków w Polsce i znajduje się na terenie Żywieckiego Parku Krajobrazowego. W parku dworskim rosną okazy uznane za pomniki przyrody (m.in. żywotnik zachodni o obwodzie 193 cm oraz dawniej chronione sosny wejmutki, dziś zniszczone) — ochrona dotyczy jednak wybranych drzew, nie całego założenia parkowego jako pomnika przyrody.
Kamesznicamilowka.pl

Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.

Legendy i podania

Kamienie lśniące w Kamesznicy (Kamesznica) Nazwa wsi Kamesznica wywodzi się od lśniących lub świecących się kamieni, w których znajdowano kruszce – szczególnie w okolicy Złatnej.

Kaplica św. Teresy (Kamesznica) Marceli Potocki, znany z gwałtownego charakteru, postrzelił swoją żonę podczas szaleńczego pościgu. Skruszony, na miejscu tego zdarzenia ufundował kaplicę pod wezwaniem św. Teresy.

Beskidzkie zbójnictwo (Kamesznica) W XVII i XVIII wieku Kamesznica była ważnym ośrodkiem beskidzkiego zbójnictwa, skąd wywodził się m.in. słynny harnasiec Jerzy Fiedor, zwany Proćpakiem.

Pochodzenie nazwy Laliki (Laliki) Nazwa miejscowości Laliki ma dwa wyjaśnienia: według jednego pochodzi od nazwiska dawnych właścicieli polany pod Szarem – Lalików, zaś w lokalnej gwarze słowo „lalicki” oznaczało ładne, duże oczy, szczególnie u dziewcząt.

Dziady z Lalik (Laliki) W Lalikach kultywowane są tradycyjne zwyczaje ludowe, w tym obrzędy kolędnicze zwane „dziadami”, które odbywają się co roku w okolicy Nowego Roku.

Herb Milówki – tragiczna miłość Miłosława (Milówka) Legenda głosi, że podczas podróży królowej Anny Jagiellonki przez gęste lasy Beskidu Żywieckiego, jeden z jej dworzan – Miłosław – nieszczęśliwie się zakochał. Jego tragiczna miłość została uwieczniona w herbie Milówki, przedstawiającym serce przebite dwiema strzałami.

Pochodzenie nazwy Milówki (Milówka) Nazwa miejscowości według Andrzeja Komonieckiego w 'Dziejopisie Żywieckim' wywodzi się od 'miłego łowu', gdyż okolica słynęła z obfitości zwierzyny, a od lasów łowieckich dzieliła ją mila drogi. Inna wersja łączy nazwę z rzeką Milówką.

Fundacja kaplicy św. Antoniego przez Jana III Sobieskiego (Milówka) Gdy król Jan III Sobieski przechodził przez Milówkę, zauważył krzyżyk wycięty na drzewie przez trzech zakonników. Obiecał wówczas, że po szczęśliwym powrocie z wyprawy wzniesie w tym miejscu kaplicę ku czci św. Antoniego – tak powstała istniejąca do dziś świątynia.

Pochodzenie nazwy Nieledwia (Nieledwia) Nazwa Nieledwia wywodzi się z legendy o dwóch niedźwiedziach, które przez cały dzień toczyły zażartą walkę na terenie późniejszej wsi. W tych okolicach, porośniętych gęstymi lasami, niegdyś warzono potasze, a dozorcę potaszów – szlachcica Wrzeszcza – zbójcy schwytali i ugotowali żywcem w kotle.

Dzwon przyniesiony przez powódź (Nieledwia) Według miejscowego podania dzwon na zabytkowej dzwonnicy w Nieledwi przyniosła wielka powódź. Mieszkańcy wierzą, że ma on magiczną moc odpędzania burzowych chmur.

Pochodzenie nazwy Szare (Szare) Legenda głosi, że nazwa wsi Szare wywodzi się z tragicznego zdarzenia, o którym pisał Andrzej Komoniecki w "Dziejopisie Żywieckim". Podczas srogiej zimy 150 owiec zapadło w śniegu, zginęło z głodu i mrozu, pozostawiając po sobie szare, smutne pole.

Tomasz Masny – żywiecki zbójnik z Szarego (Szare) Z Szarego pochodził Tomasz Masny, jeden z najsłynniejszych żywieckich zbójników. W latach 1623–1624 dowodził zbójnicką familią, która grasowała po Żywiecczyźnie, budząc strach i podziw.

Miejscowości w gminie

Kamesznica
Miejscowość
Laliki
Miejscowość
Milówka
Miejscowość
Nieledwia
Miejscowość
Szare
Miejscowość

Szczyty w okolicy

Barania Góra1215 m n.p.m.
Jaworzyna1045 m n.p.m.
Glinne1034 m n.p.m.
Góra Prusów1010 m n.p.m.
Karolówka931 m n.p.m.
Kobyła835 m n.p.m.
Wielki Żor835 m n.p.m.
Mała Gańczorka831 m n.p.m.
Zabawa824 m n.p.m.
Kiczorka798 m n.p.m.
Mała Zabawa797 m n.p.m.
Wojtasowa Grapa790 m n.p.m.
Motykowa788 m n.p.m.
Popręcinka784 m n.p.m.
Sobczakowa Grapa768 m n.p.m.
Postrzedni Groń763 m n.p.m.

Ciekawe miejsca

Amfiteatr nad SołąKultura 1,1 km
BacówkaNoclegi 7,4 km
Centrala BistroJedzenie 1,4 km
Cmentarz Wojenny Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych w Kamesznicy.Sakralne 1,4 km
Galeria Dziadów Noworocznych i SzlachcicówKultura 1,3 km
Gminny Ośrodek Kultury w MilówceKultura 1,2 km
Gospoda u Wandzi i JędrusiaJedzenie 3,5 km
Hala BoraczaPrzyroda 7,1 km
Hotel BeskidNoclegi 1,1 km
Izba Regionalna Stara ChałupaKultura 950 m
Jaskinia nad SzlakiemPrzyroda 6,4 km
Park linowy w MilówcePrzyroda 1,3 km
Pizzeria Sorrento MilówkaJedzenie 1,1 km
Plac zabaw przy szkoleDla dzieci 1,0 km
Przełęcz nad RoztocznymPrzyroda 7,5 km
Restauracja BeskidJedzenie 1,1 km

Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Gmina Milówka.