Powiat Suski

Budynek dworski z 1809 roku w Śleszowicach został zrujnowany i rozebrany przez Niemców. Niemcy dokonali deportacji mieszkańców wsi do obozów pracy przymusowej w Rzeszy, a na ich miejsce sprowadzono osadników niemieckich.

Grupki wołoskiej ludności osiadły na terenach dzisiejszej Jachówki w XVI w. (nie w XIV w.).

Maków i okoliczne osiedla były dobrami królewskimi – stanowiły Makowszczyznę. Makowianie zajmowali się wyrębem drzew z otaczającej Maków puszczy beskidzkiej oraz bednarstwem, dostarczając beczki na sól dla żupników wielickich.

Śleszowice powstały w pierwszej połowie XIV wieku w wyniku polskiej akcji kolonizacyjnej w dolinie Skawy — na ziemiach nadanych przez księcia oświęcimskiego Jana I Scholastyka około 1333 roku.

Jachówka wchodziła w skład królewszczyzny lanckorońskiej, która przeszła w ręce Zbigniewa z Brzezia.

W 1410 r. Zachełmna, jako część królewszczyzny lanckorońskiej, przeszła w posiadanie Zbigniewa z Brzezia (był to majątek koronny, nie prywatna własność).

Pierwszy dokument, w którym pojawia się nazwa wsi (Koiszówka), to pochodzący z 1443 spis miejscowości starostwa lanckorońskiego.

Miejscowość letniskowa Naprawa założona przez Spytka Jordana w XVI w. (pierwsze wzmianki 1529 r.).

Stryszawa została założona w II połowie XV wieku przez rodzinę Słupskich herbu Śreniawa – ówczesnych właścicieli Suchej.

Marcówka została osadzona prawdopodobnie w II połowie XV w. przez Wołochów, którzy zakładali w lasach tzw. zarębki tj. osiedla powstałe w wyniku wykarczowania lasu.

Posąg Matki Boskiej Bolesnej, w latach osiemdziesiątych XX wieku przeniesiony do kościoła w Śleszowicach.

Niezwykle cennym zabytkiem Wysokiej jest XVII-wieczny dwór obronny, w którym obecnie prowadzi działalność Fundacja „Lutnia Staropolska".

Właścicielem Tarnawy Dolnej był arianin Jan Przypkowski, który uwolnił chłopów od pańszczyzny.

Wystrój i wnętrze części „Drewutni” w Bacówce stylizowane są na XVI-wieczną gospodę (oberżę), wykonaną z cegły glinianej, suszonej na słońcu z domieszką słomy.

Powstały pozostałości wału oraz fosy o szerokości ok. 2-3 metrów i głębokości do 2 metrów na miejscu dawnego grodu z okresu kultury łużyckiej.

Sidzina (zwana początkowo Miłoszową) została lokowana.

Miasto Jordanów zostało lokowane na prawie niemieckim przez Wawrzyńca Spytka Jordana na wzgórzu między potokiem Strącza Woda, Skawą i Malejówką. Król Zygmunt August nadał przywilej założenia nowego miasta Wawrzyńcowi Spytkowi Jordanowi z Zakliczyna herbu Trąby. Miasteczko miało powstać na części istniejącej już beskidzkiej wsi Malejowa.

Skawica jest dużą wsią letniskową, powstałą pod koniec XVI wieku.

W dokumentach lustracyjnych starostwa lanckorońskiego pojawiła się wzmianka o nowo założonej Zawoi (świeżo osadzone Zawoje) jako wsi wolnej od pańszczyzny.

Doszło do ostrego kryzysu gospodarki folwarcznej spowodowanego zniszczeniami wojennymi, spadkiem cen produktów rolnych i zmniejszeniem eksportu zboża.

Wieprzec został założony w 2. połowie XVII wieku przez starostów lanckorońskich; pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1675 roku.

W strajkach chłopskich przeciwko nakładaniu nowych obowiązków pańszczyźnianych uczestniczył Worownik z Jachówki.

We wsi przetrwała kamienna kapliczka z 1708 roku z kamiennym posągiem Chrystusa Frasobliwego.

Powstała kaplica, w której 17 maja 1959 r. spotkał się z mieszkańcami wsi podczas wizytacji duszpasterskiej biskup Karol Wojtyła.

W Zawoi Policzne stoi murowana kaplica pw. św. Jana Chrzciciela, tzw. zbójnicka, nakryta gontowym dachem z cebulastą banią.

W latach 1757–1759 wzniesiono drewniany kościół parafialny pw. św. Klemensa papieża, ufundowany przez hr. Jana Wielopolskiego. W 1888 r. zastąpiono go nowym drewnianym kościołem ufundowanym przez arcyksięcia Albrechta Habsburga — to ta późniejsza, przebudowana świątynia jest uznawana za jeden z obszerniejszych drewnianych kościołów w regionie.

W Lachowicach wybudowano w latach 1789–1791 kościół p.w. św. Apostołów Piotra i Pawła, uznawany za jeden z najciekawszych przykładów drewnianej architektury sakralnej na południu Polski.

Niedaleko miejsca, gdzie obecnie wznosi się kościół, zbudowano niewielką domkową kapliczkę, istniejącą do dziś.

Zawoja stała się odrębną miejscowością (31 sierpnia). Powstała również stylowa drewniana karczma z podcieniami od frontu, rozebrana w 2003 roku.

Skarb austriacki sprzedał Zawoję hrabiemu Filipowi Saint-Genois d’Anneaucourt.

Maków uzyskał prawa miejskie w 1840 roku za sprawą nowego właściciela, hrabiego Filipa Saint-Genois d'Anneaucourt, który nabył klucz makowski około 1839/1843 roku.

Lachowice były głównym miejscem oporu w państwie suskim podczas buntu chłopów w zachodniej Galicji.

Zmarło łącznie 492 mieszkańców Lachowic z powodu głodu, tyfusu i cholery.

Okolicę nawiedził głód, który doprowadził do powstania ognisk tyfusu i cholery.

W Sidzinie znajduje się skansen prezentujący miejscową kulturę ludową, w tym chałupy, spichlerz, kuźnię i dzwonnicę.

W Bystrej znajduje się park dworski, który powstał w połowie XIX wieku, wpisany do rejestru zabytków.

W Stryszawie działała huta żelaza, która w XIX w. przerabiała lokalne rudy żelaza wydobywane w Krzeszowie i Targoszowie. Po dotarciu kolei do Suchej w 1884 r. konkurencja tańszej stali ze Śląska spowodowała stopniowe wygaszanie miejscowych hut; dokładna data likwidacji ani ranga huty jako "jednej z największych w Galicji" nie są potwierdzone źródłowo.

W Tarnawie Dolnej wzniesiono obecny murowany kościół staraniem mieszkańców i właściciela wsi hr. Władysława Branickiego.

Powstanie „Bacówki u Harnasia”, miejsca stylizowanego na dziewiętnastowieczną chatę, prezentującego tradycyjny wystrój i atmosferę regionu.

Maków został połączony linią kolejową z Krakowem i Chabówką.

Wzniesiono murowany kościół parafialny na miejscu dawnego drewnianego z lat 1613–1615; budowę rozpoczęto 31 lipca 1901 roku, a zakończono w 1903 roku.

Wybudowano kościół parafialny według projektu dr. Jana Sas-Zubrzyckiego w latach 1908–1913.

Józef Piłsudski osobiście przebywał w Makowie.

Okolice Jordanowa były miejscem walk 10. Brygady Kawalerii oraz miejscowej ludności z wojskami niemieckimi. Miasto zostało mocno zniszczone w czasie II wojny światowej i dwukrotnie spalone.

Maków był miastem granicznym Generalnego Gubernatorstwa, gdzie na Skawie przebiegała granica z III Rzeszą. Niemcy dokonali licznych zbrodni, w tym rozstrzelania 72 osób (25.08.1942) oraz pacyfikacji Osiedla Zagórze (4-5.04.1944), mordując i paląc żywcem 42 osoby.

Niemiecka administracja wprowadziła tymczasową niemiecką nazwę wsi – Lachowitz, ostatecznie wybrano nazwę Lachenwald. Opuszczone domy we wsi były wysadzane w powietrze, burzone lub przerabiane na stajnie. Zniszczono 69 domów, uszkodzono 34, spalono 7.

W obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau zginęło 3 mieszkańców Lachowic, 5 rozstrzelano, 3 zginęło na froncie, a 4 wywieziono na roboty przymusowe do Niemiec.

Pierwsze wysiedlenie mieszkańców Lachowic w ramach Aktion Saybusch – wysiedlono 97 rodzin liczących 521 osób. Drugie i trzecie (ostatnie) wysiedlenie objęło kolejne rodziny. Łącznie wysiedlono 103 rodziny (542 osoby).

Rozstrzelano przez okupanta hitlerowskiego 67 Żydów jordanowskich.

13 października 1944 roku hitlerowcy dokonali pacyfikacji osiedla Maliny, co upamiętnia obelisk na Przełęczy Malinowej.

W czasie II wojny światowej polana Malinowe była zapleczem dla licznych oddziałów partyzanckich działających w regionie.

Na polanie Malinowe w Sidzinie znajduje się kaplica Matki Bożej AK-owskiej (poświęcona 16 października 1983 r. przez dawnych partyzantów AK) oraz partyzanckie mauzoleum w murowanej grocie z wizerunkiem Matki Bożej, tabliczkami z nazwiskami i pseudonimami partyzantów oraz wierszem patriotycznym. Upamiętnia ona działalność oddziałów AK stacjonujących na Malinowem w 1944 r.

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o reformie rolnej z 6 września 1944 r. objął ok. 3,49 mln ha ziemi z 9707 majątków ziemskich (dane za lata 1944–1948); z tego ok. 1,2 mln ha rozparcelowano między ok. 387 tysięcy rodzin chłopskich.

Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszka" przebywał w Osielcu wraz z Lidią Lwow ps. „Lala" w latach 1947–1948; 30 czerwca 1948 roku został tu aresztowany przez UB i przewieziony do Warszawy.

Armia Czerwona wraz z oddziałem Walka zajęła Maków po blisko tygodniowej walce, w której poległo blisko 1000 żołnierzy sowieckich.

Zygmunt Szendzielarz został schwytany przez UBP w Osielcu, a następnie przewieziony do Warszawy

Wieś Palcza była siedzibą gromady Palcza.

Utworzono Babiogórski Park Narodowy (rozporządzenie RM z 30 października 1954 r.), którego siedziba mieści się w Zawoi (Zawoja Barańcowa) — brak potwierdzenia, że pierwotnie zlokalizowano ją w Zawoi Markowej.

Uroczyście otwarto skansen w Sidzinie podczas obchodów 400-lecia lokacji Sidziny.

Podczas obchodów 400-lecia lokacji Sidziny uroczyście otwarto skansen, a raczej jego skromny zaczątek.

Na północnym stoku Policy rozbił się samolot An-24 PLL LOT, w katastrofie zginęły 53 osoby.

Wieś Palcza administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Obraz Matki Boskiej Makowskiej został ukoronowany przez papieża Jana Pawła II.

Kamień węgielny pod budowę kościoła pw. Matki Bożej Królowej Pokoju został poświęcony przez Jana Pawła II 22 czerwca 1983 roku w katedrze na Wawelu (podczas II pielgrzymki do Polski).

Z dniem 1 kwietnia zaczęła funkcjonować Gmina Bystra-Sidzina, której siedzibą został budynek OSP w Bystrej Podhalańskiej.

Z dniem 1 kwietnia 1992 roku zaczęła funkcjonować Gmina Bystra-Sidzina, której siedzibą został budynek OSP w Bystrej Podhalańskiej.

Liczba ludności Jachówki wynosiła 1017.

Dwa klimatyczne domki do wynajęcia w miejscowości Baczyn zostały oddane do użytku.

W Baczynie znajduje się murowana kapliczka.

W Baczynie znajduje się drewniana kuźnia.