Powiat Cieszyński

Dzieje Cieszyna sięgają IX wieku i wiążą się z grodem słowiańskiego plemienia Gołęszyców.

Na terenie Międzyświecia znajdują się ruiny grodu Gołęszyców, powstałego w VIII lub IX wieku. Był to prawdopodobnie najbardziej wysunięty na wschód gród tego plemienia, zamieszkiwany na stałe (świadczą o tym odkryte pozostałości chat mieszkalnych).

Zbudowano romańską rotundę pełniącą funkcję kaplicy na Górze Zamkowej.

Cieszyn otrzymał prawa miejskie.

Iskrzyczyn został po raz pierwszy wzmiankowany w dokumencie protekcyjnym biskupa wrocławskiego Wawrzyńca jako Y(I)sc(h)richino, wśród miejscowości mających płacić dziesięcinę klasztorowi premonstrantek w Rybniku.

Po przejściu hord tatarskich sprowadzono na te ziemie osadników pochodzących z Europy Zachodniej (najprawdopodobniej z dzisiejszych Niderlandów), którzy założyli osadę Stara Wieś, a następnie Wilamowice. Lokacja miejscowości nastąpiła prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku, przy czym nazewnictwo wskazuje, że najpierw założono Starą Wieś, a potem przeniesiono lokację na nowe miejsce.

Cieszyn został stolicą Księstwa Cieszyńskiego po podziale księstwa opolsko-raciborskiego.

Simoradz był jedną z najstarszych parafii na Śląsku Cieszyńskim. Proboszcz simoradzki, ks. Tilo, zaświadczał w dokumencie o odczytaniu klątwy na księcia Henryka wrocławskiego.

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim dokumencie *Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis* jako *Gorki(i) villa vlodari*.

Simoradz został wymieniony w łacińskim dokumencie *Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis* jako wieś posiadająca 20 łanów większych, z czego 5 łanów świadczyło na rzecz kościoła.

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie *Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis* jako wieś zobowiązana do płacenia dziesięciny z 20 łanów mniejszych.

Wieś Pruchna została po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis jako jedna z wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu.

Książę Przemysław I Noszak nadał Cieszynowi nowe prawa miejskie na wzór Wrocławia i wzniósł murowany zamek w miejsce drewnianego.

Pierwsza pisemna wzmianka o Puńcowie pochodzi z 1223 r. — w dokumencie biskupa wrocławskiego Wawrzyńca osada wymieniona jest jako "Punzo" wśród miejscowości zobowiązanych do płacenia dziesięciny.

Pierwsza wzmianka o miejscowości Zarzecze pochodzi z roku 1450 i opisuje sprzedaż Zarzecza, które należało do dziedzica Żywca - Mikołaja Strzała herbu Kotowicz, Janowi Ślizieniowi.

Książę cieszyński Kazimierz potwierdził, że Wawrzyniec z Pogórza zapisał swojej małżonce połowę wsi Pogórze oraz Brenną.

Zbudowany został kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych przez góreckich mieszkańców.

Została wzniesiona obecna, murowana świątynia w Simoradzu.

Miejscowość została zakupiona przez Franciszka z rodu Tschammerów od Jana Frydrychowskiego z Dębowca.

Strumień otrzymał prawa miejskie.

Rozpoczęto budowę tamy na Wiśle w okolicach Kiczyc i przekopu doprowadzającego wodę do stawów rybnych w Strumieniu.

Książę Kazimierz II przeniósł rynek na obecne miejsce i poszerzył obwałowania miejskie.

W Simoradzu rozpoczęła się Reformacja. Miejscowa ludność przeszła w znacznej mierze na wyznanie protestanckie i przejęła miejscowy kościół.

Wieś Istebna, której korzenie sięgają XVI wieku, stanowi żywe muzeum góralskich tradycji.

Mikołaj Brodecki zapoczątkował aktywizację gospodarczą Strumienia i jego okolicy poprzez proces zagospodarowywania mokradeł i stawów rybnych.

Książę cieszyński Wacław III Adam potwierdził sprzedaż łąki oraz wydał zezwolenie na założenie kolejnych stawów mieszczaninowi cieszyńskiemu, Jakubowi Franczkowi.

Kiczyce wraz z innymi miejscowościami Skoczowsko-Strumieńskiego Państwa Stanowego trafiają do dóbr książęcych (Piastów cieszyńskich, a po ich wymarciu do Habsburgów) w 1594 roku, kiedy książę Adam Wacław odkupił te ziemie od Sary von Haugwitz.

Wielki pożar strawił całą wieś; uratowano jedynie figurę św. Mikołaja, co uznano za fakt cudowny i znak.

Okres kształtowania się organizacji wsi Istebna, spis osadników oraz ich powinności wobec księcia cieszyńskiego.

W czasie wojny trzydziestoletniej Ustroń został spalony przez przebywające tu wojska neapolitańskie, walczące po stronie katolickiej Austrii.

W Zamarskach na tzw. "Bachorku" miała miejsce jedna z bitew wojny religijnej pomiędzy wojskami cesarskimi (Habsburgami) a Szwedami w 1626 roku.

W Strumieniu stoi ratusz z 1628 roku — najstarsza zachowana siedziba władz miejskich w województwie śląskim.

Podczas wojny trzydziestoletniej w 1647 r. wojska szwedzkie zaatakowały Strumień. Kobiety z Zabłocia mężnie odpierały atak na tzw. Smużowej (obecnie Fuskowa Kępka), stając do walki obok mężczyzn broniących miasta.

Miasto zostało w dużym stopniu zniszczone podczas wojny trzydziestoletniej.

Osadnicy Istebnej zobowiązani byli do produkcji gontów oraz wyrębu i spławiania drewna rzeką Olzą do Cieszyna.

Osadnictwo na obszarze Koniakowa rozpoczęło się w pierwszej połowie XVII wieku, prowadzone przez mieszkańców Istebnej szukających nowych terenów pod łąki i pastwiska. Księżna Elżbieta Lukrecja rozkazała swym leśnikom zburzyć pierwsze tutejsze chałupy, gdyż karczowanie lasów osłabiało system obronny Księstwa Cieszyńskiego.

Pasterze wołoscy osiedlili się w Istebnej, dając początek późniejszym przysiółkom i zapoczątkowując miejscowe pasterstwo.

Wygaśnięcie linii Piastów cieszyńskich i przejęcie władzy w księstwie przez Habsburgów.

Władze austriackie, w ramach kontrreformacji, odebrały budynek kościoła protestantom i zamknęły go.

Ewangelicy ze Śląska Cieszyńskiego potajemnie odprawiali nabożeństwa w jednym z „leśnych kościołów" w Lesznej Górnej, zwanym „Spowiedziskiem", u podnóża Małej Czantorii (gmina Goleszów). Miejsce to działało w dobie kontrreformacji, po 1654 r., gdy komisja cesarska odebrała wszystkie kościoły ewangelikom Śląska Cieszyńskiego.

W Kończycach Wielkich przyjęto wojska husarskie dowodzone przez hetmana polnego koronnego Mikołaja Hieronima Sieniawskiego podczas wyprawy króla Jana III Sobieskiego na odsiecz wiedeńską w 1683 roku.

Pałac w Kończycach Wielkich został wzniesiony jako siedziba rodu Wilczków, jednej z najznamienitszych rodzin szlacheckich Śląska Cieszyńskiego, prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej budowli z XVI wieku. Pałac rozbudował marszałek Księstwa Cieszyńskiego, baron Jerzy Fryderyk Wilczek.

Początki miejscowości związane są z założeniem przez Komorę Cieszyńską folwarku o nazwie Fröhlichhof.

Zbudowany kościół parafialny pw. św. Marcina, murowany, jednonawowy, z kwadratową wieżą od zachodu, utrzymany w stylu późnobarokowym.

Zbudowano drewnianą kaplicę oraz szkołę w Istebnej.

Drewniany kościółek pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowany w 1779 r. w Przyszowicach k. Gliwic, został w całości przeniesiony do Istebnej w latach 1957–1958.

Uruchomiono pierwszą hutę w Księstwie Cieszyńskim w Ustroniu po odkryciu pokładów rudy żelaza, co uczyniło osadę dużym ośrodkiem hutnictwa żelaza i przemysłu maszynowego.

Zbudowano drewniany kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, jeden z największych na Śląsku Cieszyńskim, w miejscu wcześniejszej, mniejszej drewnianej świątyni.

W Cieszynie w 1779 roku podpisano pokój kończący wojnę o sukcesję bawarską. Książę Albert Kazimierz Sachsen-Teschen założył hutę żelaza w Ustroniu i dał swoje imię dzielnicy Saska Kępa (Sachsenberg) w Cieszynie, założonej ok. 1794 roku.

Powstał kościół Dobrego Pasterza w Istebnej.

Wieś i okolice nękane były przez ogromny głód trwający dwa lata, nazwany 'Głodnymi Rokami'.

Język wilamowski był używany w szkole i kościele, gdyż nauczycielami i księżmi byli często rodowici Wilamowianie. Język ten wytworzył swoją formę literacką, a poeta Florian Biesik pisał w nim poematy. [Miejscowość: Wilamowice, gmina Wilamowice, powiat bielski — nie gmina Skoczów, powiat Cieszyński]

Do końca XIX stulecia Wisłę zamieszkiwali prawie wyłącznie górale wyznający luteranizm.

Stacja Kolejowa w Chybiu powstała 17 grudnia 1855 roku na odcinku Cesarsko-Królewskiej Uprzywilejowanej Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda (linia Bogumin–Dziedzice).

W 1865 roku, z okazji ślubu z Marią hrabianką Deym von Střitež, Eugeniusz przebudował pałac w Kończycach Wielkich, nadając mu charakter stylizowany na neorenesansową toskańską willę.

Zdecydowano o lokalizacji cukrowni w Chybiu, biorąc pod uwagę dobrze rozwiniętą infrastrukturę komunikacyjną, w tym linię kolejową i dworzec kolejowy. Zbudowano naprzeciwko stacji cukrownię, na co zgodę dała Komora Cieszyńska.

Uruchomiono Galicyjską Kolej Transwersalną, łączącą dworzec kolejowy w Zabłociu m.in. z Nowym Sączem i Czadcą.

Do Ustronia doprowadzono linię kolejową z Goleszowa.

Pałac w Kończycach Wielkich został zmodernizowany w stylu francusko-barokowym klasycystycznym, a park przekształcono w styl angielski z sztucznym stawem i wyspą. Powstała także dawna obora, obecnie stajnia na folwarku „Karłowiec”.

Pałacyk Myśliwski powstał w lasach Beskidu Śląskiego, na polanie Przysłop, nieopodal Baraniej Góry, na zlecenie arcyksięcia Fryderyka Habsburga.

W 1898-1899 przy linii kolejowej zbudowano właściwą cementownię portlandzką „Goleszów" (poprzedzoną wypalarnią kamienia z ok. 1885-1889). Zakład zakończył produkcję cementu w 1984 r., a formalnie zamknięto go 30 czerwca 1991 r. (wszelka działalność ustała najpóźniej 1 września 1993 r.).

Zbudowano cementownię „Goleszów" (1885), która ostatecznie zakończyła działalność 1 września 1993 r.; produkcja cementu ustała już w 1984 r. na skutek wyczerpania złóż.

Zbudowano cementownię „Goleszów”.

Według austriackiego spisu ludności w 128 budynkach w Chybiu na obszarze 1267 hektarów mieszkało 1231 osób, z czego 1128 (89%) mieszkańców było katolikami, 44 (3,5%) ewangelikami a 59 (4,7%) wyznawcami judaizmu.

Anna von Bernd ufundowała Dom ubogich w Strumieniu, w którym mieszkać mogło 20-25 potrzebujących.

Wielki pożar strawił dużą część drewnianego Kisielowa wraz z drewnianym kościołem.

Miejscowi Polacy utworzyli lokalny oddział Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego, podlegający organizacyjnie 13 kompanii w Strumieniu.

III batalion 9 Pułku Piechoty Legionów pod dowództwem Bolesława Jatelnickiego (wówczas w stopniu kapitana) stoczył walkę w obronie Simoradza z pięciokrotnie silniejszymi oddziałami czeskimi (30 stycznia 1919).

W trakcie wojny polsko-czechosłowackiej Cisownica pozostawała przez ok. 4 tygodnie formalnie pod okupacją czechosłowacką.

Górale z Istebnej włączyli się do walki w wojnie czechosłowacko-polskiej, atakując linię kolejową Jabłonków–Czadca. Czesi spacyfikowali Istebną po ciężkich walkach.

Podział miasta na polski Cieszyn i Czeski Cieszyn w wyniku sporu terytorialnego między Polską a Czechosłowacją.

Puńców zostaje przyłączony do Polski po podziale Śląska Cieszyńskiego.

Decyzją Rady Ambasadorów wieś Pruchna weszła w granice II Rzeczypospolitej.

Ustroń znalazł się w granicach Polski na mocy decyzji Rady Ambasadorów.

Polskie Towarzystwo Tatrzańskie otworzyło w Pałacyku Myśliwskim schronisko Przysłop pod Baranią Górą.

Modernistyczna budowla Zamek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Wiśle-Czarnem powstała według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza jako dar mieszkańców Śląska dla prezydenta Ignacego Mościckiego.

W 1937 r. oddano do użytku Zakład Leczniczo-Wychowawczy im. J. Piłsudskiego na Kubalonce (proj. Dobrzyńska i Łoboda); otwarcia dokonał prezydent Mościcki. Nawiązując do tradycji Świąt Gór (Wisła 1937), zorganizowano w XXI w. Zjazdy Karpackie — III Zjazd Karpacki odbył się w Istebnej w sierpniu 2017 r.

W kaplicy w Kończycach Wielkich umieszczono witraże wykonane z pleksiglasu — wyjątkowe technicznie okna powstałe w 1938 r. w fabryce doktora Otto Röhma, pioniera produkcji szkła organicznego w Niemczech, ofiarowane przez niego w związku z rodzinnym związkiem z rodem Thun.

Górki Wielkie zajął po południu odwodowy 133. pułk piechoty niemieckiej 45. Dywizji Piechoty po kilkugodzinnym ostrzale artyleryjskim i karabinowym prowadzonym przez polskie wojsko ze stoków wzgórza Bucze.

Ostatni wpis w księdze kasowej OSP Kostkowice dotyczy zakupu flagi ze swastyką, po czym jednostka przeszła pod niemiecką administrację.

W czasie II wojny światowej Puńców jest pod okupacją niemiecką, a wielu mieszkańców zostaje wysiedlonych lub przymusowo wcielonych do Wehrmachtu.

Doszło do rozbicia konspiracji, a jej dowódca Rudolf Heller został powieszony w Cieszynie.

Wybudowano bunkier Huta-Gromanica. Na Klimorackich Pasiekach zginęli z rąk nazistów dowódca oddziału Karol Heller, jego brat Stanisław oraz Ludwik Kłósko. Doszło do potyczki grupy desantowej radzieckich skoczków pod dowództwem kapitana Orłowa z oddziałem niemieckim.

Brat matki Adama Małysza — lokalnego historyka z Kostkowic (nie skoczka narciarskiego), urodzony w Kostkowicach, został wcielony do Wehrmachtu, walczył we Francji, trafił do amerykańskiej niewoli, a jako Ślązak przeszedł do armii Andersa i uczestniczył w bitwie o Bolonię (1945).

Na linii Wisły – od Strumienia, Drogomyśla po Nierodzim toczyły się w 1945 roku walki, które nie oszczędziły Kiczyc; zginęło kilkunastu mieszkańców wsi.

Elżbieta Żerdka, zaangażowana w działalność ruchu oporu i AK, zginęła w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.

Dwór Kossaków w Górkach Wielkich spłonął w maju 1945 roku, już po wyzwoleniu. Wcześniej, 21 stycznia 1945 r., polsko-radziecki oddział partyzancki pod dowództwem mjr. Wasilija Anisimowa stoczył kilkugodzinną walkę z oddziałem niemieckim w Brennej. 13 lutego 1945 r. Niemcy dokonali pacyfikacji Brennej — 4 mieszkańców Brennej i 20 jeńców włoskich spalono żywcem w stodole; przeprowadzono jeszcze dwie podobne egzekucje, których ofiarami byli Polacy i jeńcy włoscy.

Dwór Kossaków w Górkach Wielkich spłonął w ostatnich dniach wojny.

Po wypędzeniu okupanta hitlerowskiego władzę w Chybiu sprawował radziecki komendant wojenny, który organizował patrole, punkty kontrolne i warty. Budynek urzędu gminy był zniszczony, a tymczasowe władze zorganizowano w budynku Węglorza. Pierwszym wójtem w Chybiu został Karol Szweda. Powstała gmina zbiorowa (wiejska) Chybie oraz gromady: Frelichów, Mnich, Zaborze i Zarzecze.

12 marca wojska sowieckie zajęły Kiczyce, które po trzech dniach zostały odbite przez Niemców, ostatecznie wycofujących się w maju 1945 roku. Po wojnie na terenie Kiczyc działały grupy partyzanckie, należało do nich dwóch mieszkańców wsi.

Na terenie Wisły utworzono rezerwat przyrody "Barania Góra" w celu zachowania w stanie naturalnym obszaru źródliskowego Wisły.

Ustroń otrzymał prawa miejskie.

W Górkach Wielkich, w Domku Ogrodnika, pisarka Zofia Kossak-Szatkowska spędziła swe ostatnie lata po powrocie z emigracji.

Zarzecze zostało zalane wodami sztucznego jeziora tzw. Jeziora Żywieckiego. Ok. 1/3 wysiedlonych mieszkańców wyemigrowała do okolicznych miejscowości, a pozostali wybudowali nowe domy na obrzeżach starego Zarzecza, głównie na terenie byłych stawów.

Pałacyk Myśliwski Habsburgów w 1985 roku przeniesiony z polany Przysłop do centrum Wisły; od 1987 roku służy jako siedziba wiślańskiego oddziału PTTK.

Powstała naturalnej wielkości figura Adama Małysza wykonana z białej czekolady w Domu Zdrojowym.

Zamek Prezydenta RP w Wiśle-Czarnem po gruntownej renowacji w latach 2002–2005 ponownie stał się oficjalną rezydencją prezydencką; oddany do użytku w 2005 r. przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.

Skocznia narciarska im. Adama Małysza w Wiśle-Malince została oficjalnie otwarta we wrześniu 2008 roku.

Powstała Aleja Gwiazd Sportu poświęcona wybitnym sportowcom związanym z Wisłą.

W Ochabach Wielkich otwarto Park Rozrywki i Edukacji „Dream Park Ochaby” – kompleks rekreacyjno-edukacyjny oferujący atrakcje dla rodzin z dziećmi, w tym place zabaw, ścieżki edukacyjne i strefy sportowe.

Zakończenie modernizacji i adaptacji budynku dawnej Cukrowni na Gminny Ośrodek Kultury przy ulicy Cieszyńskiej, który przekształcił historyczny obiekt w nowoczesne centrum kulturalne.

Góra Bucze zatrzymała pochód lodowca (po raz drugi), a na jej północnych stokach zatrzymał się lądolód plejstoceński.

Adaptacja i przebudowa budynku dawnego spichlerza na Dom Przyrodnika w Hażlachu wraz z zagospodarowaniem terenu znacząco poprawiła wizerunek i podniosła atrakcyjność turystyczną Gminy Hażlach.

W Wilamowicach występuje enklawa kultury wilamowskiej charakteryzująca się własnym językiem i odrębnymi zwyczajami. Granicząca z Wilamowicami miejscowość Stara Wieś nosiła nazwę „Stare Wilamowice”, co może świadczyć o tym, że założyli ją ci sami osadnicy co dzisiejsze Wilamowice.