Co w BeskidachCo w Beskidach
Co w BeskidachCo w Beskidach
Gmina

Gmina Brenna

309–974 m n.p.m.
22
Szczytów
3
Miejscowości
23
Atrakcji
Odkryj okolicę
Wyspa 3D — Gmina BrennaN
Najwyższy szczyt
Kotarz · 974 m
Różnica wysokości
665 m

Historia Gmina Brenna

Postacie i wątki:
przed 150 laty
Istniały tu szyby kopalń rudy żelaza, z których pozyskiwano sferosyderyty.
Górki Wielkiewiadomosci.ox.pl
XIII w.
Górki Wielkie to jedna ze starszych na Śląsku Cieszyńskim wsi szlacheckich, której wyodrębnienie jako wsi rycerskiej datuje się na przełom XIII i XIV w. — pierwsza zachowana wzmianka pochodzi z dokumentu Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (ok. 1295–1305).
1295–1305
Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim dokumencie *Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis* jako *Gorki(i) villa vlodari*.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1305
Górki Wielkie i Górki Małe należą do najstarszych wsi w okolicach Brennej — pierwsza wzmianka pochodzi z ok. 1305 roku z "Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis", czyli księgi uposażeń biskupstwa wrocławskiego, gdzie zapisano je jako "Gorki villa vlodari". W tamtym czasie wsie leżały na terytorium Księstwa Cieszyńskiego, które powstało ok. 1290 roku. Pierwotna osada Górki najprawdopodobniej istniała jeszcze przed 1290 rokiem.
1305
Górki Wielkie oraz Górki Małe są jednymi z najstarszych osad w Beskidzie Śląskim — pierwsza wzmianka pochodzi z ok. 1305 roku z Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (spis parafii diecezji wrocławskiej), gdzie wymienione są jako "Gorki villa vlodari". W tym czasie miejscowości należały do Księstwa Cieszyńskiego.
Górki Wielkiebeskidslaski.pl
1417
Górkami Wielkimi władał szlachecki ród Pięćlatów.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1447
Andrzej Pięćlat z Ogrodzonej sprzedaje Wielkie i Małe Górki Piotrowi Ramszy.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
XV w.
Książę cieszyński Kazimierz potwierdził, że Wawrzyniec z Pogórza zapisał swojej małżonce połowę wsi Pogórze oraz Brenną.
XV w.
Zbudowany został kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych przez góreckich mieszkańców.
XV/XVI w.
Książę cieszyński założył hutę szkła opalaną drewnem z pobliskich lasów.
1490
Pierwsza wzmianka o Brennej w aktach historycznych, jednak z jej treści wynika, że wieś musiała być ukształtowana i zamieszkana znacznie wcześniej. Książę cieszyński Kazimierz II potwierdził, że Wawrzyniec z Pogórza zapisał połowę wsi Pogórza i Brennej swej małżonce Salomenie z Vrchlabi.
1521
Wymienia się szlacheckie Górki Wielkie jako własność rodziny Góreckich z Kornic.
1521–1697
Wieś była własnością rodziny Góreckich z Kornic.
1521–1697
Wśród wsi obecnej gminy Brenna, Górki Wielkie najdłużej znajdowały się w posiadaniu rodziny Góreckich z Kornic (1521–1697).
XVI w.
Prawdopodobnie w XVI w. na polanach Brennej pojawili się wędrowni pasterze wołoscy, zwani tu „wałachami".
1556
Książę cieszyński Wacław III Adam nadał wieś Brenną Wacławowi Wodzie z Kojkowic w 1565 roku. Pola w Górkach Małych wraz z karczmą, młynem i rybnikami były w posiadaniu wójta Mikołaja Tańca.
1556
Pola w Górkach Małych wraz z karczmą, młynem i rybnikami były w posiadaniu wójta Mikołaja Tańca.
Górki Małeregion.beskidia.pl
1565
Książę cieszyński Wacław III Adam przekazał Brenną Wacławowi Wodzie z Kojkowic.
1604
Paweł Gawlas z Górek Małych wykupił woleństwo po Tańcu i uzyskał od księcia Adama Wacława dalsze przywileje, m.in. pozwolenie na budowę wałki.
1604
Paweł Gawlas z Górek Małych wykupił woleństwo po Tańcu i uzyskał od księcia Adama Wacława przywileje, m.in. pozwolenie na budowę wałki (urządzenie do wyrobu grubego sukna) oraz zagospodarowanie nowego rybnika z zastrzeżeniem hodowli pstrąga.
Górki Małeregion.beskidia.pl
1604
Jeden z Gawlasów — rodu, który w 1604 r. przejął wójtostwo wołoskie w Brennej — był według miejscowej tradycji założycielem pierwszego szałasu na Cisowym Groniu, choć dokładna data tego zdarzenia nie jest potwierdzona dokumentarnie (XVI-wieczne źródła wspominają już szałas "Sallasch Tchisowa" na tym terenie).
Górki Małeregion.beskidia.pl
1621
Brenna była wsią książęcą, zarządzaną przez dwóch wójtów, z czynnym folwarkiem i hutą szkła produkującą szkło proste oraz szklanki na piwo i wino.
XVII w.
Brenna wchodziła w skład tzw. Komory Cieszyńskiej – wielkiego śląskocieszyńskiego majątku Habsburgów. Powstała chata, która obecnie jest zabytkiem.
1662
Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych został przebudowany, dodano wieżę i nawę.
1690
Huta szkła w Brennej, założona prawdopodobnie przez Wacława Wodę, przestała istnieć.
1697–1734
Wieś była własnością rodziny Bludowskich z Błędowic.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1734–1802
Wieś była własnością rodziny Marklowskich.
1734–1802
Ziemie Górek Wielkich (sołectwa w gminie Brenna) znajdowały się w posiadaniu rodziny Marklowskich w latach 1734–1802. W 1734 r. majątek nabył Erdmann Marklowsky baron von Pernstein, a w 1802 r. rodzina sprzedała go księciu Albertowi Kazimierzowi sasko-cieszyńskiemu. Sama wieś Brenna była w tym czasie własnością Komory Cieszyńskiej (Habsburgów).
1734
Dwór w Górkach Wielkich powstał staraniem Hieronima Marklowskiego. W tym samym roku wieś przeszła w posiadanie rodziny Marklowskich.
XVIII w.
Ziemie Brennej wchodziły w skład Komory Cieszyńskiej Habsburgów od połowy XVII w.; w 1772 przeszły na linię lotaryńską, co zbiegło się z uruchomieniem huty żelaza w Ustroniu i wzmożoną wycinką lasów na węgiel drzewny. Pod koniec XVIII w. (1793–96) zbudowano kościół pw. św. Jana Chrzciciela.
1755
Na większości okolicznych stoków istniały szałasy pasterskie.
1763
Powstala najstarsza znana mapa przedstawiajaca Gore Bucze i jej okolice — wzgorze uwidocznione jako "Buschay B[erg]" na wojskowej mapie przegladowej ksiestw cieszynskiego i opawskiego (Kriegs-Charte derer Furstentumer Teschen) z okresu 1763-1780, bedacej czescia Pierwszego Zdjeica Wojskowego Habsburgow.
Górki Wielkiewiadomosci.ox.pl
1772
Przejęcie księstwa przez lotaryńską linię Habsburgów zapowiedziało istotne zmiany w gospodarce. W sąsiednim Ustroniu uruchomiono dużą hutę żelaza, co zwiększyło zapotrzebowanie na drewno z Brennej.
1775
Urbarz książęcy wymienił kilkanaście szałasów otaczających wieś Brenną.
1789
Zbudowano plebanię.
1900
W 384 budynkach w Brennej mieszkało 2985 osób, z czego 2466 (82,6%) mieszkańców było katolikami, 492 (16,5%) ewangelikami, a 27 (0,9%) wyznawcami judaizmu.
1900
Według austriackiego spisu ludności w 124 budynkach w Górkach Wielkich mieszkało 957 osób, z czego 838 (87,6%) mieszkańców było katolikami, 114 (11,9%) ewangelikami, a 5 (0,5%) wyznawcami judaizmu.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1910
Liczba mieszkańców Brennej spadła do 2963.
1910
Liczba mieszkańców wzrosła do 1034.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1913
Ludomir Sawicki zanotował w Brennej 10 szałasów, w których dla 71 wspólników 32 pasterzy pasło 1788 owiec i 83 krowy.
1918
Miejscowi Polacy utworzyli lokalny oddział Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1918
W miejscowości powstał oddział Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego podlegający 15 kompanii w Ustroniu.
1921
Gminę Brenna zamieszkiwało 2833 mieszkańców, w tym 14 Niemców i 12 Żydów.
1922
Tadeusz Kossak odkupił dawny majątek dworski Marklowskich w Górkach Wielkich w 1922 i zamieszkał tu z rodziną. Jego córka Zofia Kossak-Szczucka dołączyła do rodziców w 1923, po śmierci pierwszego męża.
1922
W 1922 roku Tadeusz Kossak wydzierżawił dawny majątek dworski w Górkach Wielkich i zamieszkał tu wraz z żoną Anną. Jego córka, pisarka Zofia Kossak, przybyła do dworu w 1923 roku po śmierci pierwszego męża i zamieszkała tu razem z rodzicami. Majątek Tadeusz wykupił na własność dopiero w 1930 roku, wygrywając przetarg za 350 000 zł.
Górki Wielkiebeskidslaski.pl
1931
Na wzgórzu Bucze powstała Stanica ZHP, a następnie Centralna Szkoła Instruktorek ZHP.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1937
Rozpoczęła działalność Szkoła Gospodyń Wiejskich na Buczu.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1939
Górki Wielkie zajął po południu odwodowy 133. pułk piechoty niemieckiej 45. Dywizji Piechoty po kilkugodzinnym ostrzale artyleryjskim i karabinowym prowadzonym przez polskie wojsko ze stoków wzgórza Bucze.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1939
Brenna liczyła 3569 mieszkańców.
1942
Doszło do rozbicia konspiracji, a jej dowódca Rudolf Heller został powieszony w Cieszynie.
1944
Wybudowano bunkier Huta-Gromanica. Na Klimorackich Pasiekach zginęli z rąk nazistów dowódca oddziału Karol Heller, jego brat Stanisław oraz Ludwik Kłósko. Doszło do potyczki grupy desantowej radzieckich skoczków pod dowództwem kapitana Orłowa z oddziałem niemieckim.
1945
Dwór Kossaków w Górkach Wielkich spłonął w maju 1945 roku, już po wyzwoleniu. Wcześniej, 21 stycznia 1945 r., polsko-radziecki oddział partyzancki pod dowództwem mjr. Wasilija Anisimowa stoczył kilkugodzinną walkę z oddziałem niemieckim w Brennej. 13 lutego 1945 r. Niemcy dokonali pacyfikacji Brennej — 4 mieszkańców Brennej i 20 jeńców włoskich spalono żywcem w stodole; przeprowadzono jeszcze dwie podobne egzekucje, których ofiarami byli Polacy i jeńcy włoscy.
1945
Dwór Kossaków w Górkach Wielkich spłonął w ostatnich dniach wojny.
1952
Brenna liczyła 3637 mieszkańców, rozpoczęto elektryfikację wsi.
1957–1968
W Górkach Wielkich, w Domku Ogrodnika, pisarka Zofia Kossak-Szatkowska spędziła swe ostatnie lata po powrocie z emigracji.
1958
Ostatnie mieszkanie Zofii Kossak po jej powrocie z Anglii mieściło się w dawnym domku ogrodnika.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
1970
Z inicjatywy Zygmunta Szatkowskiego, w dawnym domku ogrodnika utworzono muzeum biograficzne poświęcone Zofii Kossak-Szczuckiej.
1972
Utworzono gminę Brenna. Zygmunt Szatkowski założył Muzeum Biograficzne Zofii Kossak-Szatkowskiej (1973).
1989
Brenna została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
1999
Sanatorium w Sojce zlikwidowano.
Górki Wielkiepl.wikipedia.org
2022
Liczba ludności Górki Małe wynosiła 903.
Górki Małepl.wikipedia.org
ok. pół miliona lat temu
Góra Bucze zatrzymała pochód lodowca (po raz drugi), a na jej północnych stokach zatrzymał się lądolód plejstoceński.
Górki Wielkiewiadomosci.ox.pl

Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.

Legendy i podania

Pochodzenie nazwy Brenna (Brenna) Nazwa wsi Brenna oraz przepływającej przez nią rzeki wywodzi się prawdopodobnie od staropolsko-słowiańskiego słowa 'breń', oznaczającego właściwości wodne terenu, lub od przymiotnika *brьnьnъ – „błotnisty, gliniasty”. Osadnicy nadali rzece nazwę 'Breń' z końcówką '-ica', typową dla wielu polskich rzek.

Legenda o zbóju Madeju i jego skarbie (Brenna) W Brennej i okolicznych lasach grasował niegdyś zbój Madej, napadający na podróżnych i bogatych kupców. Według podań, jego duch wciąż błąka się po beskidzkich szlakach, a w dolinie Brennicy ukryty jest jego skarb, którego nikt dotąd nie odnalazł.

Legenda o skarbach pod Górą Bucze (Górki Wielkie) Według miejscowych podań, pod Górą Bucze skrywają się bogate skarby, związane z dawnymi kamieniołomami wapiennymi. Mówi się, że zostały tam ukryte przed wiekami i czekają na odkrycie.

Zapadnięty kościół (Górki Wielkie) Legenda głosi, że w Górkach Wielkich zapadł się kościół, pochłaniając krnąbrnych mieszkańców osiedla jako karę za ich niegodziwe czyny.

Kacperek górecki skrzat (Górki Wielkie) Kacperek to postać skrzata z Górków Wielkich, bohater bajki Zofii Kossak-Szatkowskiej. Jego przygody opisują uroki i tajemnice tej malowniczej okolicy.

Miejscowości w gminie

Brenna
Miejscowość
Górki Małe
Miejscowość
Górki Wielkie
Miejscowość

Szczyty w okolicy

Kotarz974 m n.p.m.
Nastróży918 m n.p.m.
Błatnia917 m n.p.m.
Panorama z Błatniej916 m n.p.m.
Grabowa907 m n.p.m.
Wielka Cisowa878 m n.p.m.
Mały Cisowy829 m n.p.m.
Gościejów818 m n.p.m.
Trzy Kopce Wiślańskie810 m n.p.m.
Jaworzyna802 m n.p.m.
Horzelica797 m n.p.m.
Stary Groń792 m n.p.m.
Czupel736 m n.p.m.
Witkowski Groń726 m n.p.m.
Łazek713 m n.p.m.
Świniorka700 m n.p.m.

Ciekawe miejsca

Amfiteatr im. Elżbiety BauerMiejsca spotkań 1,6 km
BacówkaNoclegi 4,7 km
Centrum Edukacyjno-Kulturalne "U Kossaków"Kultura 8,5 km
Dziki WodospadPrzyroda 4,1 km
Dziura w StołowiePrzyroda 3,6 km
Jaskinia DującaPrzyroda 4,0 km
Jaskinia Głęboka w StołowiePrzyroda 3,8 km
Jaskinia SalmopolskaPrzyroda
Jaskinia w Trzech KopcachPrzyroda
Jaskinia WiślańskaPrzyroda
Kotarz Spa & WellnessNoclegi 1,6 km
Ośrodek "Pod Brandysem"Miejsca spotkań 6,6 km
Parking przy szlakuParking
Parking płatnyParking
Parking płatnyParking
Parking płatny niestrzeżonyParking

Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Gmina Brenna.