Powiat Bielski

Do czasów II wojny światowej język wilamowski był powszechnie znany na terenie Wilamowic.

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie protekcyjnym biskupa wrocławskiego Wawrzyńca dla klasztoru premonstrantek w Rybniku jako Beleuisco (Beloviezo).

Miejscowość została prawdopodobnie po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie protekcyjnym biskupa wrocławskiego Wawrzyńca jako Suenschi(e)zi, które można identyfikować ze Świętoszówką.

Kościół w Bestwinie miał być zburzony przez Tatarów.

Istniała tu drewniana osada mieszkalno-obronna.

Po przejściu hord tatarskich sprowadzono na te ziemie osadników pochodzących z Europy Zachodniej (najprawdopodobniej z dzisiejszych Niderlandów), którzy założyli osadę Stara Wieś, a następnie Wilamowice. Lokacja miejscowości nastąpiła prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku, przy czym nazewnictwo wskazuje, że najpierw założono Starą Wieś, a potem przeniesiono lokację na nowe miejsce.

Hecznarowice powstały najwcześniej w XIII wieku w wyniku planowej kolonizacji, na co wskazuje łanowy układ pól wzdłuż osi Pisarzówki. Ślady osadnictwa w Hecznarowicach sięgają XIII stulecia.

Wilamowice (lub Wymysoü) zachowały odrębność kulturową, podczas gdy Stara Wieś uległa asymilacji z otaczającą ludnością polską. Osadnicy przywieźli ze sobą wysoką kulturę rolną oraz umiejętności tkackie, którymi zajmowała się większość ludności. Byli również bardzo dobrymi handlarzami i stanowili społeczność typowo endogamiczną, co miało znaczenie w przekazywaniu kulturowym tradycji.

Tereny obecnej gminy Wilkowice (Łodygowice, Pietrzykowice, Wilkowice), należące do dominium Łodygowice, zostały otrzymane przez zakon cystersów od książąt raciborskich (Władysław I Opolski) w XIII w. w celu nawracania pogan i kolonizacji. Meszna jako oddzielna wieś powstała dopiero w 1712 r.

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie.

Powstanie wsi wiąże się z przeprowadzaną na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową).

Jaworze wzmiankowane było w dokumentach po raz pierwszy ok. 1305 r. w Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego) jako "item in Javorse" — miejscowość w granicach ówczesnego Księstwa Cieszyńskiego. Według lokalnej tradycji (nie dokumentu) nazwa pochodzi od jaworu i miała zostać nadana przez Wiolę, córkę księcia cieszyńskiego Mieszka.

Najdawniejsza udokumentowana źródłowo informacja o istnieniu kościoła i parafii w Bestwinie pochodzi z wykazu świętopietrza.

Pierwsze murowane zabudowania — prawdopodobnie wieża mieszkalno-obronna — wzniesiono w Grodźcu w XIV w. (datowanie wstępne na podstawie badań z lat 2021-2022); ich powstanie wiązało się zapewne z rozbudową infrastruktury obronnej Księstwa Cieszyńskiego, choć bezpośredni związek z osobą księcia Przemysława Noszaka pozostaje hipotezą nieudokumentowaną w niezależnych źródłach.

Na początku XIV w. (ok. 1310–1320) cystersi z klasztoru w Rudach koło Raciborza — za sprawą opata Baldwina noszącego przydomek Wilk (w zakonie Bernard I) — założyli na zboczach Magurki wieś Wilkowice, sprowadzając osadników; nazwa wsi pochodzi właśnie od przydomka tego opata.

Opat cystersów z Rud koło Raciborza — Baldwin, przezwany Wilkiem — założył ok. 1310–1320 na zboczach Magurki wieś Wilkowice, a ziemie, na których późnej (1712) powstała wieś Meszna, wchodziły w skład dominium Łodygowice nadanego cystersom przez księcia Władysława opolsko-raciborskiego.

W XV/XVI w. odnotowano szybki rozwój gospodarki stawowej na terenie Bestwinki i Bestwiny (ok. 200 stawów wzdłuż rzeki Białej, właściciel Marcin Myszkowski zwany "piscinarius"). Nowa odmiana karpia zwana "polskim" lub "królewskim" została wyhodowana dopiero w XIX w. — ok. 1868–1880 — przez Adolfa Gascha w pobliskim Kaniowie (nie Bestwince), co przyniosło mu złoty medal na Berlińskiej Wystawie Rolniczej w 1880 r.

Drewniany kościół pw. Przenajświętszej Trójcy w Wilamowicach pochodzi z tego okresu. Wilamowice były wsią szlachecką, a wśród właścicieli wymieniano rodziny Wilamowskich, Szaszowskich-Gierałtowskich, Korycińskich i Kalinowskich.

Wilkowice i Bystra Krakowska, a także tereny obecnej wsi Meszna, należące do dominium Łodygowice, w końcu XV w. kupił właściciel Żywca, starosta spiski Piotr Komorowski.

Tereny obecnej wsi Meszna, należące do dominium Łodygowice, zostały kupione przez właściciela Żywca, starostę spiskiego Piotra Komorowskiego.

Jan Długosz wymienił miejscowość w formie Dwye Kozy w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, a jako jej właściciela podał kasztelana oświęcimskiego Mikołaja Słopa z Dębowca.

Miejscowość wymieniona w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis przez Jana Długosza jako Czanyecz. Właścicielami wsi byli Mikołaj i Michał herbu Kornicz, znajdował się tu kościół.

Wieś szlachecka Zabrzeg została wymieniona po raz pierwszy w dokumencie jako Zabrzech.

Zabytkowy drewniany kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca konstrukcji zrębowej został zbudowany.

Buczkowice powstały w drugiej połowie XVI wieku lub u jego schyłku i należały do dominium łodygowickiego, będąc jego trzecią wsią pod względem wielkości i liczby ludności.

Na terenach Czanca juz w XVI wieku zaczelo rozwijac sie tkactwo. Dwor obronny w Czancu zostal wzniesiony w 1. polowie XVII wieku — wedlug NID i wiekszosci specjalistycznych zrodel przez rodzine Stoklowskich (Stokowskich) herbu Drzewica, ktorzy rozbudowali wczesniejsza XVI-wieczna rezydencje obronna (poludniowe skrzydlo). Budowla byla wielokrotnie przebudowywana; ostatnimi wlascicielami przed 1925 rokiem byli Habsburgowie linii zywieckiej.

Zamek został rozbudowany przez rodzinę Grodzieckich herbu Radwan, szczególnie przez Macieja Grodzieckiego.

Dokument księcia cieszyńskiego Fryderyka Kazimierza nakazywał 11 miejscowościom w okolicach Bielska, w tym Zabrzegowi, konsumować wytworzone w nim piwo i wino.

Mikołaj Komorowski, właściciel Żywiecczyzny, sprzedaje „dominium łodygowickie” swemu dworzaninowi Krzysztofowi Rorowskiemu, a Godziszka liczyła wtedy 102 mieszkańców.

Dziedzicem wsi był Zygmunt Porębski. Znajdował się tu barokowy dwór obronny oraz wieża kościelna.

8 marca 1656 r. Szwedzi w odwecie spalili Mikuszowice i Wilkowice po przegranej walce mieszczan żywieckich w "Bramie Wilkowickiej".

Jan Wielopolski, hrabia z Pieskowej Skały, wykupił Wilkowice wraz z całą Żywiecczyzną w roku 1678; kanclerzem wielkim koronnym został dopiero w roku 1679.

Jan Wielopolski wykupił tereny obecnej wsi Meszna wraz z całą Żywiecczyzną w 1678 roku; tytuł kanclerza wielkiego koronnego uzyskał rok później, w 1679.

W połowie XVIII wieku Zabrzeg został oddzielony od pobliskich Goczałkowic prusko-austriacką granicą, pozostając po stronie państwa Habsburgów.

Powstanie zabytkowego założenia pałacowo-parkowego w Kozach.

Oprócz rolnictwa rozwijały się inne działy gospodarki, jak pasterstwo i produkcja drewna, głównie na potrzeby przemysłu pobliskiej małopolskiej Białej oraz śląskiego Bielska.

Ponad 300 ewangelików mieszkańców wsi Kozy uciekło do Prus i tam założyło miejscowość Hołdunów.

Kurier Naczelny Sztabu Konfederacji Barskiej utonął wraz ze swym koniem w moczarach na Więzikowej kępce w Szczyrku.

Karczma Pod Koniem istniała przy trakcie śląsko-cieszyńskim już w 1782 r. (pierwsza wzmianka w spisie dworskich budynków); budynek prawdopodobnie pochodzi sprzed 1782, pełniąc funkcje usługowo-handlowe i gościnne. Funkcje kulturalne i społeczne rozwinęły się znacznie później, zwłaszcza od 1925 r., gdy dobudowano dużą salę zebrań.

W Zabrzegu wzniesiono barokowo-klasycystyczny kościół pod wezwaniem św. Józefa.

Wojewoda krakowski, Piotr Małachowski, stworzył stanowe Państwo Bestwińskie.

Został wybudowany drewniany kościół parafialny św. Jakuba Apostoła, będący najstarszym zabytkiem miasta i częścią Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Śląskiego.

Postawiono Glorietę, barokowy element założenia parkowego, na wzgórzu Goruszka. Podczas prac konserwatorskich natrafiono na wyryty rok 1798.

Czaniec został zakupiony przez księcia Alberta, posiadłości dworu wynosiły około 801 ha.

Z inicjatywy arcyksięcia Karola Ludwika Habsburga wybudowano pałac w stylu późnoklasycystycznym oraz utworzono park pałacowy.

W Nałężu działała huta szkła, która uległa pożarowi w trakcie produkcji.

Franciszek Majda wybudował kaplicę w Hecznarowicach, którą poświęcił ksiądz Józef Wizner z Pisarzowic.

Epidemia cholery, która panowała w Czańcu i okolicy.

Wieś wyodrębniona została z majątku ziemskiego po zniesieniu pańszczyzny i uwłaszczeniu chłopów.

Pod koniec XIX wieku we wsi działały: tartak wodny, wiatrak i fabryka zapałek.

W wyniku rozparcelowania przez bielskiego księcia, zabrzeski folwark stał się własnością chłopów.

Na terenie Jaworza odkryto źródła wody bogate w sole jodo-bromowe, co przyczyniło się do rozwoju miejscowości jako uzdrowiska. Właściciele Jaworza, hrabiowie Saint-Genois d’Anneaucourt, sprowadzili na wzgórze Goruszka sosny czarne.

Język wilamowski był używany w szkole i kościele, gdyż nauczycielami i księżmi byli często rodowici Wilamowianie. Język ten wytworzył swoją formę literacką, a poeta Florian Biesik pisał w nim poematy. [Miejscowość: Wilamowice, gmina Wilamowice, powiat bielski — nie gmina Skoczów, powiat Cieszyński]

Maurycy hrabia Saint-Genois założył w Jaworzu pierwsze na Śląsku Cieszyńskim uzdrowisko na tzw. Śląsku austriackim.

Adolf Karl Gasch został dzierżawcą gospodarstwa stawowego i folwarku w Kaniowie, rozwijając nowoczesną metodę hodowli karpia.

Karp z Kaniowa uzyskał złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Rybackiej w Berlinie.

Juliannie Pezda objawiła się Matka Boża na Górce w Szczyrku.

Doktor Ludwik Jekeles (wiedeński lekarz) zakupił w 1897 roku hotel w Bystrej i przekształcił go w Zakład Zdrojowy. W 1898 roku przyjął pierwszych 48 kuracjuszy. Zakład ten, potocznie zwany sanatorium, stał się pierwszym ośrodkiem w Polsce stosującym psychoanalizę jako metodę leczniczą.

W Kobiernicach w 220 budynkach na obszarze 857 hektarów mieszkało 1445 osób, z czego 1418 (98,1%) mieszkańców było katolikami, 25 (1,7%) wyznawcami judaizmu a 2 grekokatolikami, 1439 (99,6%) było polsko- a 2 niemieckojęzycznymi.

Według austriackiego spisu ludności w Szczyrku na obszarze 1896 hektarów mieszkało 2465 osób, z czego 2248 (91,2%) było katolikami, 13 (0,5%) wyznawcami judaizmu, a 4 (0,2%) było jeszcze innej religii.

W pierwszych powszechnych wyborach do parlamentu wiedeńskiego w Zabrzegu wygrał Józef Londzin, otrzymując 280 z 287 głosów.

W wyborach do parlamentu wiedeńskiego w Zabrzegu ponownie wygrał Józef Londzin, otrzymując 254 z 274 głosów.

W miejscu objawienia Matki Bożej w Szczyrku (1894 r.) wybudowano najpierw drewnianą kaplicę, a w 1912 r. rozpoczęto budowę murowanej, ukończonej w latach 1920–1926. W 1994 r., w setną rocznicę objawień, kościół został podniesiony do godności sanktuarium.

Miejscowi Polacy utworzyli lokalny oddział Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego, podlegający organizacyjnie 11 kompanii w Bielsku.

Ukończono budowę kościoła w Godziszce, a miejscowość stała się parafią.

3 września 1939 roku do Czańca wkroczyli Niemcy, wprowadzając własny porządek poprzez wywożenie mieszkańców do więzień i obozów koncentracyjnych.

Wybuch II wojny światowej spowodował, że szkoła została zamknięta, a kierownik Marek Władysław został powołany do wojska.

W Zabrzegu, przy „Domu Kopcia” nr 56, hitlerowcy dokonali pokazowego mordu na pięciu polskich cywilach, w tym dwóch mieszkańcach Zabrzega: Stefanie Góreckim i Alojzym Jarczoku.

6 sierpnia 1944 r. dom, w którym przebywał dowódca oddziału Armii Ludowej Józef Habdas ps. „Kwaśny”, został otoczony przez ok. 50 gestapowców. W nierównej walce partyzant poległ.

Wieś została wyzwolona w kwietniu 1945 roku przez żołnierzy 1 Armii Gwardyjskiej 4 Frontu Ukraińskiego.

Porąbka doznała czterech pacyfikacji hitlerowskich w sierpniu 1944 roku: 1, 20, 24 i 31 sierpnia. Zamordowano bezbronnych mieszkańców, w tym dzieci i kobiety, a kilkadziesiąt budynków mieszkalnych i gospodarczych zostało spalonych.

Oddział Armii Ludowej pod dowództwem Szymona Stanisławka ps. "Sowa" dokonał w miejscowości zarekwirowania żywności i ubrania dla partyzantów przebywających w schronach w Beskidach oraz dla grupy Żydów znajdujących się pod opieką oddziałów AL.

W Parku Zwierzyniec w Szczyrku Niemcy dokonali dwukrotnie publicznych egzekucji przez powieszenie więźniów KL Auschwitz-Birkenau — pierwszej w 1943 r. (lub marcu 1944 wg IPN), drugiej w sierpniu 1944 r. Łącznie zamordowano 10 Polaków z okolicznych miejscowości Podbeskidzia.

Wskutek zbliżającego się frontu, nauka po świętach nie została wznowiona. W dniu 27 stycznia 1945 roku sowieckie straże przednie przeszły przez Sołę do Hecznarowic. W walce poległo 22 żołnierzy sowieckich i 15 niemieckich. Poważnie zostało uszkodzonych kilka domów, między innymi budynek szkolny.

Wybudowano pomnik ofiar faszyzmu staraniem Związku byłych Więźniów politycznych (59 ofiar).

Szczyrk uzyskał prawa osiedla, zbudowano pierwszą w Polsce kolej krzesełkową na Skrzyczne oraz nowy krzyż ku pamięci Konfederacji Barskiej (ufundowany przez Pawła i Marię Cierniak).

Muzeum Fauny i Flory Morskiej i Śródlądowej w Jaworzu rozpoczęło swoją działalność.

W badaniach archeologicznych odkryto konstrukcje drewniane stanowiące część wału obronnego zamykającego niewielki majdan grodziska nad rzeką Łękawką.

Szczyrk uzyskał prawa miejskie.

Reaktywacja gminy Bestwina po włączeniu jej w skład gminy Czechowice-Dziedzice nastąpiła 1 października 1982 r. (nie w 1980). Gmina była częścią Czechowic-Dziedzic od 1 lutego 1977 do 1 października 1982 roku.

Założono Galerię strachów polnych Floriana Kohuta.

Jaworze odrodziło się jako samodzielna gmina.

Drewniany kościół parafialny pw. św. Marcina z 1522 roku spłonął.

LZS „Beskid” Godziszka został wpisany do Rejestru Stowarzyszeń Kultury Fizycznej prowadzonego przez Starostę Bielskiego.

LZS „Beskid” Godziszka wywalczył awans do klasy „B”.

Beskid Godziszka wygrał klasę „C” z ogromną przewagą, odnosząc 18 zwycięstw w 20 meczach.

Miejscowość Zabrzeg uległa znacznemu zalaniu w wyniku powodzi, a część mieszkańców ewakuowano.

W Jaworzu powstała Fontanna Trzech Sióstr, z której wypływa zabłocka solanka termalna. W miejscu lokalizacji dawnej huty szkła w Nałężu wybudowano stałą ekspozycję składającą się z makiety pieca oraz szczegółowym opisem procesu produkcji.

Beskid Godziszka awansował do klasy A.

Zakończenie kompleksowego remontu pałacu z przeznaczeniem na szeroką działalność kulturalną. Platan klonolistny uzyskał II miejsce w europejskim konkursie „Drzewo roku”.

Gmina Jaworze zrealizowała szereg projektów w ramach funduszy europejskich 2014-2020, w tym: rewitalizację budynku przy ul. Zdrojowej 30 (adaptację dawnej Willi Moritza na Centrum Usług Społecznościowych — miejsce integracji międzypokoleniowej), doposażenie Ośrodka Edukacji Ekologicznej, wsparcie dla uczniów z Ukrainy oraz usługi społeczne w odpowiedzi na kryzys uchodźczy. Projekt przy Zdrojowej 30 był finansowany z RPO Woj. Śląskiego 2014-2020 (Oś X, Działanie 10.3.2 RIT), wartość całkowita 3,5 mln zł.

Podpisanie umowy o dofinansowanie projektu zagospodarowania parku w zabytkowym założeniu pałacowo-parkowym – Pałac Czeczów, co przyczyniło się do wzrostu ruchu turystycznego na terenie Kóz. W Kozach otwarto skatepark przy ul. Szkolnej i Przeczniej, którego główną częścią jest skatepark z elementami takimi jak quater pipe, funbox z grindboxem, bank ramp, a także urządzenia siłowni zewnętrznej, ławki, stół do gry w szachy i piłkarzyków.

Zagospodarowanie terenu parku przy zabytkowym Pałacu Czeczów w Kozach na cele organizacji imprez kulturalno-sportowych, rekreacyjnych i wypoczynkowych.

Doszło do wybuchu gazu w trzykondygnacyjnym domu jednorodzinnym przy ulicy Leszczynowej. Zginęło 8 osób (w tym czworo dzieci z jednej rodziny).

Właściciel działki w Bystrej (gmina Wilkowice) otrzymał pozwolenie na budowę trzech apartamentowców na 162 mieszkania na terenie otoczonym strefą Natura 2000. Wójt Janusz Zemanek wydał dokument stwierdzający, że analiza wpływu na środowisko nie jest konieczna (ok. 2020).

Ligota została założona na surowym korzeniu z zastosowaniem ulgi podatkowej (zwolnienia ze świadczeń) dla nowych mieszkańców, aby przyspieszyć jej rozwój gospodarczy. Nazwa 'Ligota' oznaczała taką właśnie ulgę.

Nieczynny kamieniołom w Kozach na zboczu Hrobaczej Łąki jest miejscem rekreacyjnym i turystyczną atrakcją gminy. Znajduje się tu odsłonięcie warstw lgockich fliszu karpackiego wpisane do Centralnego Rejestru Geostanowisk w Polsce jako obiekt o randze krajowej, o wartości turystycznej i edukacyjnej. Zabezpieczono hałdę poeksploatacyjną w nieczynnym kamieniołomie piaskowca w Gminie Kozy.

Budowa Pałacu Czeczów w ramach projektu PL-SK oraz zagospodarowanie terenu Parku Dworskiego w Kozach. Konserwacja zabytkowej kaplicy słupowej – Krzyż Męki Pańskiej przy ul. Beskidzkiej oraz kapliczki św. Jana Nepomucena przy ul. Beskidzkiej. Konserwacja zabytkowej kapliczki "Pod Panienką" oraz kamiennego krzyża przy ulicy Panienki. Budowa pełnowymiarowej hali sportowej wraz z zapleczem technicznym, szatniowym i sanitarnym, pomieszczeniami fitness i siłownią w Kozach oraz budowa bieżni sprinterskiej i do skoku w dal przed halą sportową. Budowa instalacji wykorzystującej wody opadowe do nawadniania terenów zielonych na terenie Centrum Sportowo-Widowiskowego przy ul. Przeczniej w Kozach.

W Kozach funkcjonuje Dom Kultury, który organizuje wydarzenia kulturalne. Utworzono laboratoria sztucznej inteligencji (AI) oraz laboratoria nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) w szkołach w Kozach.

W Wilamowicach występuje enklawa kultury wilamowskiej charakteryzująca się własnym językiem i odrębnymi zwyczajami. Granicząca z Wilamowicami miejscowość Stara Wieś nosiła nazwę „Stare Wilamowice”, co może świadczyć o tym, że założyli ją ci sami osadnicy co dzisiejsze Wilamowice.