Historia Gmina Wilamowice
Postacie i wątki:
II wojna światowa
Do czasów II wojny światowej język wilamowski był powszechnie znany na terenie Wilamowic.
Wilamowicestronapodrozy.pl
XIII w.
Po przejściu hord tatarskich sprowadzono na te ziemie osadników pochodzących z Europy Zachodniej (najprawdopodobniej z dzisiejszych Niderlandów), którzy założyli osadę Stara Wieś, a następnie Wilamowice. Lokacja miejscowości nastąpiła prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku, przy czym nazewnictwo wskazuje, że najpierw założono Starą Wieś, a potem przeniesiono lokację na nowe miejsce.
XIII w.
Hecznarowice powstały najwcześniej w XIII wieku w wyniku planowej kolonizacji, na co wskazuje łanowy układ pól wzdłuż osi Pisarzówki. Ślady osadnictwa w Hecznarowicach sięgają XIII stulecia.
XIII w.
Wilamowice (lub Wymysoü) zachowały odrębność kulturową, podczas gdy Stara Wieś uległa asymilacji z otaczającą ludnością polską. Osadnicy przywieźli ze sobą wysoką kulturę rolną oraz umiejętności tkackie, którymi zajmowała się większość ludności. Byli również bardzo dobrymi handlarzami i stanowili społeczność typowo endogamiczną, co miało znaczenie w przekazywaniu kulturowym tradycji.
Wilamowiceflamandia.pl
1325
Wilamowice zostały wymienione jako wieś parafialna w wykazie świętopietrza pobieranego na terenie diecezji krakowskiej.
Wilamowicepl.wikipedia.org
XV w.
Drewniany kościół pw. Przenajświętszej Trójcy w Wilamowicach pochodzi z tego okresu. Wilamowice były wsią szlachecką, a wśród właścicieli wymieniano rodziny Wilamowskich, Szaszowskich-Gierałtowskich, Korycińskich i Kalinowskich.
XV w.
Hecznarowice nie były wsią parafialną, choć miały łanowy układ pól wskazujący na rezultat planowej kolonizacji. Od XV wieku aż do II wojny światowej miejscowość często zmieniała właścicieli, by w konsekwencji zostać rozparcelowaną.
1454
Pierwsze wzmianki o Hecznarowicach (Hekcznarovicze) pochodzą z 1454 roku.
Hecznarowicepl.wikipedia.org
1457
Hecznarowice (Helcznarowice) wzmiankowane są po raz pierwszy w 1454 roku. W dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi, wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 roku, wieś pojawia się pod nazwą Helcznarowice.
1457
Księstwo oświęcimskie, w skład którego wchodziły Wilamowice, zostało sprzedane polskiemu królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1550
Wilamowianie przyjęli ewangelicyzm reformowany (kalwiński), a budynek dotychczas katolickiego kościoła stał się kościołem kalwińskim. Reformacja została zainicjowana przez Jana z Gierałtowic Wilamowskiego. Według niektórych źródeł, Wilamowianie wybudowali drugi kościół protestancki, który stał jeszcze w 1750 roku.
1564
Obszar księstwa oświęcimskiego, w tym Wilamowice, został inkorporowany w skład Królestwa Polskiego i należał do powiatu śląskiego województwa krakowskiego.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1564
W 1564 roku Hecznarowice wraz z całym księstwem oświęcimskim i zatorskim leżały w granicach Korony Królestwa Polskiego.
Hecznarowicepl.wikipedia.org
1626
Kampanię rekatolizacyjną w Wilamowicach rozpoczął nowy właściciel wsi, Krzysztof Koryciński.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1640
Wilamowianie zostali zmuszeni do przejścia na katolicyzm przez nowego właściciela miejscowości.
Wilamowicemuzeum.wilamowice.pl
1662
W spisie ludności naliczono 884 mieszkańców Wilamowic.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1669–1760
Baltazar Damek, wilamowski handlarz, wzbogacił się na handlu płótnem w Śląsku i na Węgrzech; osiedlił się w Białej, gdzie po uzyskaniu przez miasto praw miejskich (1723) został jej pierwszym burmistrzem i ufundował kaplicę Opatrzności Bożej (ok. 1708).
Wilamowicemuzeum.wilamowice.pl
1708
Liczba ludności Wilamowic wyniosła tysiąc dwieście osób.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1772
Wilamowice zostały włączone w skład Monarchii Habsburgów i weszły w skład Galicji na skutek I rozbioru Polski.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1772
Po I rozbiorze Polski Hecznarowice znalazły się w zaborze austriackim i leżały w granicach Austrii, wchodząc w skład Królestwa Galicji i Lodomerii.
Hecznarowicepl.wikipedia.org
1808
Wilamowianie wykupili się z poddaństwa, podpisując umowę o wykupieniu miejscowych chłopów od świadczeń dworskich za cenę 30 tysięcy złotych reńskich (1808). Wilamowice leżą w powiecie bielskim, nie cieszyńskim.
1815
Przemysłem tkackim trudniło się 336 mieszkańców Wilamowic, co stanowiło co piątego mieszkańca.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1818
Wilamowice zostały podniesione do rzędu miasteczek, a następnie przystąpiono do wytyczenia rynku.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1819
Franciszek Majda sprzedał swoją ziemię, pozostawiając sobie dom z zagrodą i mały kawałek pola.
Hecznarowiceparafiahecznarowice.pl
1826
Franciszek Majda wybudował kaplicę w Hecznarowicach, którą poświęcił ksiądz Józef Wizner z Pisarzowic.
Hecznarowiceparafiahecznarowice.pl
1844
Kaplica w Hecznarowicach została rozbudowana i poświęcona przez proboszcza z Pisarzowic, księdza Macieja Mikę.
Hecznarowiceparafiahecznarowice.pl
1845
Liczba ludności Wilamowic sięgnęła 2040 osób.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1846
Mieszkańcy Hecznarowic otrzymali od proboszcza pozwolenie na śpiewanie różańca w kaplicy.
Hecznarowiceparafiahecznarowice.pl
1847–1848
Po klęsce głodu oraz epidemiach tyfusu i cholery liczba ludności Wilamowic spadła do około 1600 osób.
Wilamowicepl.wikipedia.org
XIX w.
W Dankowicach znajduje się zabytkowy kościół z XIX wieku.
Dankowiceblog.wakacyjnyplan.pl
XIX w.
Wieś Zasole (Zasolany) wymieniona w *Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego* jako jedna z trzech wólek (osad) założonych na surowym korzeniu z ulgami dla nowych mieszkańców na zagospodarowanie.
Zasole Bielańskiepl.wikipedia.org
XIX w.
Pod koniec XIX wieku miejscowość leżała w powiecie bielskim (Galicja), należała do Bielan, liczyła 42 domy i 255 mieszkańców (118 mężczyzn, 137 kobiet).
Zasole Bielańskiepl.wikipedia.org
XIX w.
Język wilamowski był używany w szkole i kościele, gdyż nauczycielami i księżmi byli często rodowici Wilamowianie. Język ten wytworzył swoją formę literacką, a poeta Florian Biesik pisał w nim poematy. [Miejscowość: Wilamowice, gmina Wilamowice, powiat bielski — nie gmina Skoczów, powiat Cieszyński]
Wilamowicemuzeum.wilamowice.pl
1853
Zmarł Franciszek Majda, fundator kaplicy w Hecznarowicach.
Hecznarowiceparafiahecznarowice.pl
1867
Antoni Flasz Starszy wykonał stacje Drogi Krzyżowej w kaplicy, które zostały uprzywilejowane odpustami przez biskupa tarnowskiego Alojzego Pukalskiego.
Hecznarowiceparafiahecznarowice.pl
1869
Wzniesiono ratusz we wschodniej pierzei rynku w Wilamowicach.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1875
Otwarto szkołę, która mieściła w sobie 1 izbę szkolną i mieszkanie dla nauczyciela złożone z 2 pokoi.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1875
Język wilamowski przestał być używany przez administrację, w kościele oraz w szkole, zastąpił go język polski i standardowy niemiecki.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1880
Według spisu ludności miasteczko liczyło 1662 mieszkańców, spośród których 92% posługiwało się w kontaktach domowych językiem niemieckim (w tym wilamowskim).
Wilamowicepl.wikipedia.org
1887
Założono w Wilamowicach szkołę tkacką z własną tkalnią mechaniczną w rejonie dzisiejszej ulicy Paderewskiego.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1898
Nauczycielem zostaje Jan Kowalski, który w 1889 roku założył Ochotniczą Straż Pożarną w Hecznarowicach (jako jedną z pierwszych straży w powiecie) i prowadził jej kronikę od 12 lipca 1890 roku.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1900
W Wilamowicach mieszkało 1719 osób, z czego 1677 (97,6%) było katolikami, a 42 (2,4%) wyznawcami judaizmu; 1152 (67%) było niemieckojęzycznych, a 567 (33%) polskojęzycznych. W zawodzie tkackim pracowało 150 osób.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1909
Kierownikiem szkoły został Kosman Jan, z którego inicjatywy zaczęto zabiegać o budowę nowej szkoły.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1911
Oddano nową szkołę do użytku, której kierownikiem był nadal Kosman Jan ze swoją żoną. Hecznarowice przestały pozostawać w związku kościelnym z Pisarzowicami. Na terenie Hecznarowic powstała parafia św. Urbana.
1918
Po upadku Austro-Węgier Wilamowice weszły w skład odrodzonej Polski i należały do powiatu bialskiego w województwie krakowskim.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1920
Wilamowska tkalnia została zakupiona przez Kazimierza Krzyżanowskiego, który rozbudował ją jako Zakłady Przemysłu Lnianego „Wilamowice" (Wilamowice, powiat bielski, 1920 r.).
Wilamowicepl.wikipedia.org
1923
Rozpoczęto budowę nowego kościoła parafialnego w Wilamowicach, trwającą ponad sześćdziesiąt lat.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1932
Zbudowano cegielnię przy drodze do Dankowic w Wilamowicach.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1934
Wilamowice stały się pełnoprawnym miastem na mocy reformy administracyjnej likwidującej odrębny status miasteczek.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1935
Staraniem Komitetu wybudowano murowany budynek gospodarczy.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1939
Wybuch II wojny światowej spowodował, że szkoła została zamknięta, a kierownik Marek Władysław został powołany do wojska.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1940
W dzień Bożego Ciała otwarto szkołę z niemieckim językiem nauczania, do której obowiązane były uczęszczać dzieci Polaków.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1942
W 1942 zlikwidowano działającą od 1940 roku szkołę z językiem wykładowym niemieckim w Hecznarowicach; rok później, w 1943, otwarto w jej miejsce szkołę z językiem polskim, czynną do Bożego Narodzenia 1944.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1944–1945
Wskutek zbliżającego się frontu, nauka po świętach nie została wznowiona. W dniu 27 stycznia 1945 roku sowieckie straże przednie przeszły przez Sołę do Hecznarowic. W walce poległo 22 żołnierzy sowieckich i 15 niemieckich. Poważnie zostało uszkodzonych kilka domów, między innymi budynek szkolny.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1945
W dniu 12 marca po przeprowadzonym remoncie otwarto szkołę o trzech siłach nauczycielskich i 5 klasach.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
1947
Odrestaurowano mieszkanie i przeprowadzono instalację elektryczną w budynku szkolnym.
Hecznarowicesphecznarowice.szkolnastrona.pl
lata 50. XX w.
Większość zakazów związanych z kulturą wilamowską zniesiono, ale proces zanikania i wymierania kultury nie został zahamowany.
Wilamowiceflamandia.pl
1954–1961
Hecznarowice należały i były siedzibą władz gromady Hecznarowice.
Hecznarowicepl.wikipedia.org
1957
Stara drewniana świątynia z początku XVIII wieku w Wilamowicach spłonęła.
Wilamowicepl.wikipedia.org
1973
Zasole Bielańskie usamodzielniło się jako odrębna wieś od Bielan 1 stycznia 1973.
Zasole Bielańskiepl.wikipedia.org
1975–1998
Miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.
Zasole Bielańskiepl.wikipedia.org
1975–1998
Hecznarowice administracyjnie należały do województwa bielskiego.
Hecznarowicepl.wikipedia.org
2008
Hecznarowice liczyły 2316 mieszkańców.
Hecznarowicepl.wikipedia.org
2018
Gmina Wilamowice zajmuje powierzchnię 56,87 km kw., w tym miasto Wilamowice 10,4 km kw., a tereny wiejskie 46,46 km kw. W gminie, w tym w mieście Wilamowice, zamieszkuje 17 287 mieszkańców.
Wilamowicegmina.wilamowice.pl
2020
W 2025 roku ogłoszono wielkie inwestycje w Dankowicach, w tym plany modernizacji i rozbudowy obiektu sportowego LKS Pasjonat Dankowice (nowe boiska, hotel sportowy) oraz wykupiono tereny pod inwestycje. Na etapie ogłoszenia trwały prace nad dokumentacją projektową; prezes Andrzej Sadlok zapowiadał realizację na 2026 rok.
Dankowicesportowebeskidy.pl
2021
Liczba ludności Pisarzowic wynosi 6 189.
Pisarzowicepl.wikipedia.org
2021
Liczba ludności Zasola Bielańskiego wynosiła 968 osób.
Zasole Bielańskiepl.wikipedia.org
2024
Zorganizowano wydarzenie pn. 'Wspólna biesiada – organizacja spotkania promującego lokalne dziedzictwo kulinarne' w ramach Marszałkowskiego Konkursu 'Inicjatywa Sołecka'.
Wilamowicegmina.wilamowice.pl
współczesność
W Wilamowicach (powiat bielski) znajduje się pomnik przyrody ożywionej — Aleja Lipowa w Dankowicach, licząca ok. 145 lip drobnolistnych w wieku ok. 130 lat, ustanowiona w 1996 r. Prowadzone są próby rewitalizacji języka wilamowskiego, a uczniowie mogą go uczyć się także w szkołach. Gmina Wilamowice realizuje projekt ochrony przyrody w ramach Aglomeracji Beskidzkiej. Wykonano remont konserwatorski kościoła pw. Przenajświętszej Trójcy. Siedzibą władz samorządowych są Wilamowice.
brak daty w tekście
W Wilamowicach występuje enklawa kultury wilamowskiej charakteryzująca się własnym językiem i odrębnymi zwyczajami. Granicząca z Wilamowicami miejscowość Stara Wieś nosiła nazwę „Stare Wilamowice”, co może świadczyć o tym, że założyli ją ci sami osadnicy co dzisiejsze Wilamowice.
okres powojenny
Okres powojenny nie sprzyjał nauczaniu młodszego pokolenia regionalnej mowy wilamowskiej, co poskutkowało jej niemalże całkowitym wymarciem.
Wilamowicestronapodrozy.pl
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Miejscowości w gminie
Ciekawe miejsca
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Gmina Wilamowice.