Wieś Złatna została założona najprawdopodobniej w XVI wieku przez osadników wołoskich (prawdopodobnie wołoskich pasterzy przybyłych z Karpat Wschodnich) i należała do kolejnych właścicieli dóbr żywieckich.
Huta szkła w Złatnej działała od ok. 1812/1815 do 1875 roku, produkując szkło z lokalnych surowców (gruboziarnisty piaskowiec, woda, drewno bukowe); specyficzny detail o piasku kwarcowym z kamieniołomu na Lipowskiej wymaga weryfikacji w dodatkowych źródłach.
Postawienie kamiennego krzyża z figurą kobiecą w pobliżu gajówki dla uczczenia pamięci pracowników huty: Józefa i Feliksa Göttlicherów oraz Jerzego Frenzela. Świątek ufundowany przez hutników (dzierżawców huty), a nie przez właścicieli gruntu (hr. Wielopolski).
Wybudowanie starego "dworu" w Złatnej z drewna modrzewiowego na kamiennej podmurówce, służącego Zarządowi Lasów Dóbr Żywieckich. Postawienie krzyża obok drogi naprzeciw starej leśniczówki oraz budowa kapliczki na Zagroniu (03.03.1853).
W Złatnej wybudowano w 1876 r. leśniczówkę zwaną Starym Dworem lub zarządówką, która służyła zarządcom majątku Habsburgów. Powstała według projektu z 1853 r. autorstwa nadwornego architekta arcyksięcia, Karola Pietschki.
Likwidacja huty szkła w Złatnej około 1871–1875 na skutek przetrzebienia lasów i niskiej opłacalności produkcji. Dzierżawczynią i zarządczynią huty była wówczas Anda Koln, wdowa po poprzednim zarządcy, ceniona przez mieszkańców za pomoc i rady.
Leśniczówka w Złatnej, zwana też Starym Dworem, została zbudowana w 1853 roku jako rezydencja zarządców majątku Habsburgów, według projektu Karola Pietschki, z drewna modrzewiowego na kamiennym fundamencie.
Gajówka w Złatnej została wybudowana około 1890 roku i służyła jako mieszkanie oraz pomieszczenie służbowe gajowych pracujących w habsburskich lasach. Według projektu Karola Pietschki (z 1853 roku, zrealizowanego w 1876) powstał natomiast odrębny budynek — leśniczówka zarządu dóbr habsburskich w Złatnej.
Rozpoczęto budowę kaplicy w Złatnej zaprojektowanej przez Włodzimierza Chwiruta, zarządcę lasów Habsburgów, w stylu góralskim z drewna świerkowego. Kaplica została wzniesiona w stylu góralskim.
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Legendy i podania
Pochodzenie nazwy Złatna Nazwa miejscowości Złatna pochodzi od potoku Bystra, który dawniej nosił nazwę Złotna. Według podań, w jego wodach odnaleziono ślady aluwialnego złota. Wieś wcześniej nazywano Sołki, gdyż uważano, że rzeka Soła bierze tam swój początek.
Cudowna figurka Jezusa i światełko w lipach Na jednej z lip w Złatnej wisiała drewniana figurka Jezusa. Gdy w drzewo uderzył piorun, figurka pozostała nietknięta, co uznano za cud. Ponadto robotnicy często widywali tajemnicze światełko w konarach lip, co skłoniło ich do wzniesienia w tym miejscu kaplicy.
Złatna kryje wiele obiektów, które warto zobaczyć. Wśród nich wyróżnia się stary „dwór” z 1853 roku, zbudowany z drewna modrzewiowego na kamiennej podmurówce. Budynek, pierwotnie siedziba Zarządu Lasów Dóbr Żywieckich, zachował regionalne cechy architektury i dziś pełni funkcję leśniczówki. Nieopodal stoi leśniczówka habsburskiego zarządu lasów z XIX wieku, zaprojektowana przez Karola Pietschkę. Pozostałości po hucie szkła, założonej w latach 1815–1819 przez Andrzeja Wielopolskiego, to kolejna atrakcja. Zakład, zlokalizowany nad potokiem Bystra, produkował naczynia szklane i szkło okienne, zanim został zamknięty w latach 1871–1875 z powodu wyczerpania się zasobów drewna. Do dziś zachowały się fragmenty pieców hutniczych, dzwon w kapliczce na Sporowym Polu (używany do wzywania robotników) oraz kamienny krzyż z 1833 roku, upamiętniający pracowników huty: Józefa i Feliksa Göttlicherów oraz Jerzego Frenzela. Warto też odwiedzić miejsce dawnej karczmy, zwane *Kuflówką*, gdzie czescy robotnicy spędzali czas przy piwie. W dolinie *Śmierdzącego Potoku* biją źródła siarczane, obudowane drewnianą altanką. Na mapie Compass źródło to nosi nazwę *Źródła Matki Boskiej*. W Złatnej nie brakuje też kapliczek i krzyży. Wśród nich wyróżnia się kapliczka na Buciorysce z 1969 roku, kapliczka na Zagroniu z 1853 roku oraz kapliczka na przysiółku Lury. Przy drodze stoi kamienny krzyż z 1833 roku, a na Kotrysiej Polanie – krzyż postawiony przed I wojną światową.
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Złatna.
Położenie i teren
Złatna leży na ok. 617 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Rysianka 1322 m (5.9 km), Muńcuł 1165 m (6.8 km), Redykalny Wierch 1146 m (3.6 km), Gruba Buczyna 1132 m (4.1 km), Wielki Groń 1075 m (3.8 km), Krawców Wierch 1071 m (4.0 km). Szlaki w pobliżu: Wałęgowka - Bacówka PTTK Krawców Wierch (szlak niebieski); Rajcza PKP - Żabnica (szlak niebieski); Ujsoły - Kęcichłosty (szlak czarny); Milówka - Cięcina (szlak zielony); Ujsoły - Hala Rycerzowa (szlak zielony); Boracza - Hala Redykalna (szlak czarny); Krawców Wierch - przełęcz Przysłop (szlak żółty); Rajcza - Romanka (szlak żółty).
