Co w BeskidachCo w Beskidach
Co w BeskidachCo w Beskidach
Miejscowość

Ujsoły

515–824 m n.p.m.

Początki Ujsół sięgają XVI wieku, kiedy to osadnicy wołoscy, uciekający przed ekspansją turecką na Bałkanach, osiedlili się na tych terenach.

5
Szczytów
1
Atrakcji
515–824 m
Wysokość
Odkryj okolicę
Wyspa 3D — UjsołyN
Najwyższy szczyt
Urówka · 824 m
Różnica wysokości
309 m

Historia Ujsoły

przed II wojną światową
Rozpoczęto eksploatację kamieniołomu w Glince.
XVI w.
Osadnicy wołoscy, ludy pasterskie pochodzenia bałkańskiego, założyli osadę Ujsoły, wprowadzając specyficzne tradycje, obrzędy, pasterskie nazewnictwo oraz wypas owiec i wołów na górskich halach. Wieś była osadzana na tzw. prawie wołoskim, gdzie jednostką gruntową był 'zarąbek', czyli łan leśny.
1564
Wieś Ujsoły została odnotowana w dokumentach jako samodzielna osada.
1628
Ujsoły posiadały 9 zarębków.
1681–1773
Przez okres prawie 100 lat sądy Państwa Żywieckiego rozpatrzyły tylko 36 spraw z Ujsoł, dotyczących kradzieży owiec, wołów, wypasu na cudzym gruncie, przywłaszczenia ziemi oraz nie wydania sera.
I połowa XVIII w.
Powstanie kaplicy u Koconia pod wezwaniem Serca Pana Jezusa.
I połowa XVIII w.
Powstanie kaplicy u Koconia w Ujsołach.
1815–1875
W Ujsołach (miejscowość Złatna) działała leśna huta szkła produkująca szkło okienne, naczynia szklane kolorowe, flaszki, karafki, kielichy, kieliszki, wisiorki, paciorki, tafle szklane, figurki i świeczniki. Huta szkła w Złatnej, założona przez Wielopolskich (inicjatorem był najprawdopodobniej Andrzej Wielopolski, który zbudował hutę w latach 1815–1819), funkcjonowała do ok. 1875 roku, a do dziś zachowały się fragmenty pieca hutniczego oraz fundamenty budynków.
1833
Postawiono kamienny krzyż z reliefem Matki Bożej (zwany Świątkiem lub Krzyż Boża Męka) w Złatnej koło Ujsół dla uczczenia pamięci Josepha Gottlichera, Georga Frenzla i Feliksa Gottlichera, związanych z hutą szklaną (1815–1875). Krzyż posiada czworoboczny kamienny cokół z gzymsem oraz betonowy krzyż z żeliwnym odlewem Ukrzyżowanego Chrystusa; inskrypcja w języku niemieckim nosi datę 1833.
XIX w.
Rozwinęło się osadnictwo związane z przemysłem i gospodarką leśną. Osadnicy przybyli z Moraw i Austrii przyczynili się do rozwoju wsi. W Ujsołach wybudowano nowoczesny tartak wykorzystujący maszyny parowe, służący spławowi drewna do huty w Węgierskiej Górce. Powstała również „Organistówka”, dawniej dom mieszkalny organisty i wikarego, dziś pełniąca funkcje publiczne.
XIX/XX w.
Ujsoły liczyły aż 11 tysięcy mieszkańców. Rada Gminna podejmowała decyzje dotyczące powołania straży ogniowej, budowy szkoły, wydawania zezwoleń na wyszynk alkoholi oraz ustalania wynagrodzenia za dzwonienie w kościele.
1860
Została założona szkoła trywialna w Ujsołach.
1891
Najstarsze informacje o istnieniu na terenie Ujsół źródeł siarkowych pochodzą z tego roku.
1903
Zbudowano budynek Szkoły w Ujsołach.
początek XX w.
Powstał cmentarz katolicki w Ujsołach wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
1911
Podjęto działania na rzecz budowy kościoła oraz utworzenia parafii w Ujsołach.
1913
Poświęcono plac pod budowę kościoła w Ujsołach. Pierwsza msza święta w Ujsołach została odprawiona w kaplicy u Koconia przez ks. dziekana Józefa Pułkę.
1913
W kaplicy u Koconia odbyła się msza święta uznana za pierwszą mszę odprawioną w tej miejscowości.
1913
Pierwsza msza święta odprawiona w kaplicy u Koconia przez ks. dziekana Józefa Pułkę, proboszcza parafii św. Józefa w Ujsołach.
1922
Biskup Krakowski Ks. Adam Sapieha dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła w Ujsołach.
1925
Prace budowlane kościoła w Ujsołach przerwano z powodu braku środków finansowych. Wyznaczono pierwszy na tym terenie zielony szlak turystyczny biegnący z Ujsoł przez Muńcuł, Mładą Horę do Rycerki Dolnej.
1927
Odprawiono w kościele w Ujsołach tradycyjną pasterkę.
1927
Pierwsza msza święta odprawiona jako tradycyjna pasterka w Ujsołach, związana z późniejszym kościołem pw. Świętego Józefa Robotnika.
1927
Odprawiono pierwszą mszę świętą jako tradycyjną pasterkę w miejscowości.
1945
Po roku 1945 wydobywaniem kamienia w kamieniołomie w Glince zajął się Rejon Budowy Dróg z Kęt.
1949
Ujsoły nawiedziła wielka powódź w 1958 roku, która zniszczyła wiele budynków (w tym budynek Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej), urządzenia tartaku oraz uprawy rolne.
1956
Rejon Eksploatacji Kamienia z Krakowa przejął nadzór nad kamieniołomem w Glince.
1958
Klęska powodzi zniszczyła wiele budynków i upraw rolnych w Ujsołach.
1963
Konsekracja kościoła pw. Świętego Józefa Robotnika w Ujsołach dokonana 30 czerwca 1963 roku przez Księdza Biskupa Juliana Groblickiego.
1963
Konsekracja kościoła pw. Świętego Józefa Robotnika.
1964–1970
Prowadzono elektryfikację Złatnej, Soblówki i Młodej Hory. Poszerzono drogę do Soblówki na odcinku 1 km, przy czym ludność miejscowa przepracowała 326 dni roboczych pieszych i 58 konnych. Zbudowano drogi bitumiczne do Złatnej i Glinki oraz basen przy szkole w Złatnej.
1970
Utworzono Międzyzakładowy Dom Kultury w budynku przy tartaku.
1972
Oddano do użytku budynek gromadzki, będący do dziś siedzibą urzędu gminy.
1973
Powołano Gminę Ujsoły w obecnym kształcie.
1975
Ukończono budowę kościoła św. Józefa Robotnika w Ujsołach.
1978
Gmina Ujsoły została objęta jako pierwsza w Polsce patronatem PTTK.
1981
Oddano do użytku przekaźnik na Kubiesówce, dzięki czemu mieszkańcy mogli odbierać program TV.
1981–1989
Uruchomiono wiele ujęć grawitacyjnych, dzięki czemu wiele gospodarstw domowych zaopatrzono w wodę.
1986
Rozpoczęto budowę remizy Ochotniczej Straży Pożarnej w Ujsołach.
1993
Oddano do użytku remizę OSP w Ujsołach.
1994
Uruchomiono automatyczne połączenia telefoniczne.
1996–1997
Odbudowano drogi i mosty po powodziach, które nawiedziły gminę.
2001
Otwarto polsko-słowackie przejście graniczne małego ruchu granicznego w Glince (gmina Ujsoły). Przejście zostało uruchomione 6 grudnia 1996, a drogowe przejście graniczne — 7 stycznia 2005.
2003
Zakończono modernizację szkoły podstawowej w Ujsołach.
współczesność
W gminie Ujsoły znajdują się zabytkowe kościoły, kapliczki oraz tradycyjne drewniane chaty. Kościół św. Józefa Robotnika w Ujsołach jest interesującym obiektem sakralnym, wzniesionym etapowo w latach 1922–1975 według projektu Wacława Krzyżanowskiego.

Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.

Legendy i podania

Pochodzenie nazwy Ujsoły Nazwa Ujsoły wywodzi się od położenia wsi nad rzeką Sołą – pierwotnie brzmiała „U Soły” lub „Usoły”, co oznaczało osadę przy rzece. Istnieją też hipotezy, że „sol” w języku wołoskim oznaczało ziemię lub działkę, a „uj” – ujście, co tłumaczy nazwę jako „Nową Rolę” lub „Osadę nad Sołą”.

Wpływy wołoskie Wołosi, którzy osiedlili się w Ujsołach, wprowadzili specyficzne zwyczaje, pasterską obrzędowość oraz nazewnictwo, takie jak: baca, gazda, bryndza czy bunc.

Cudowna figurka Jezusa i światełko w lipach Na jednej z lip wisiała drewniana figurka Jezusa, która ocalała po uderzeniu pioruna – uznano to za cud. Ponadto robotnicy często widywali światełko w konarach lip, co skłoniło ich do zbudowania w tym miejscu kaplicy.

Zbójnictwo w Ujsołach Trudne warunki życia i konflikty z dworem sprawiały, że górale z Ujsoł często zajmowali się zbójnictwem. Na terenie wsi krzyżowały się zbójnickie szlaki, a wśród znanych zbójników był m.in. Wyderka z Ujsoł.

Szczyty w okolicy

Urówka824 m n.p.m.
Kiczora785 m n.p.m.
Kotelnica767 m n.p.m.
Butorowa Grapa662 m n.p.m.
Wilczy Groń662 m n.p.m.

Ciekawe miejsca

Amfiteatr pod MuńcołemMiejsca spotkań 0 m

W Ujsołach i okolicznych sołectwach warto zobaczyć: Pozostałości po hucie szkła w Złatnej – założonej przez hrabiego Adama Wielkopolskiego, funkcjonującej w latach 1819–1875. Do dziś zachowały się fragmenty pieca hutniczego. Stary dwór w Złatnej – wybudowany w 1853 roku, służył zarządcom majątku Habsburgów. Obecnie mieści się tam leśniczówka. Izbę regionalną „Gronicek” w Glince – zgromadzono tu eksponaty sztuki ludowej, sprzęt gospodarstwa domowego oraz stare narzędzia rolnicze. Źródło wody siarkowej w Złatnej – zwane potocznie *Śmierdzącym potokiem*. Bacówkę w Solówce-Królowej – miejsce, gdzie można zobaczyć wypas owiec i wyrób serów owczych. Po odrestaurowaniu pełni funkcje publiczne. Geopark Glinka – na jego terenie znajduje się jeden z najdłuższych w Polsce zjazdów linowych typu *Tyrol* (220 metrów nad przepaścią o głębokości 30 metrów). Znajdują się tu także wielofunkcyjny plac rekreacyjny, ścianka wspinaczkowa i ścieżki spacerowe.

Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Ujsoły.

Położenie i teren

Ujsoły leży na ok. 553 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Muńcuł 1165 m (3.9 km), Redykalny Wierch 1146 m (6.0 km), Gruba Buczyna 1132 m (6.7 km), Kotarz 1107 m (4.5 km), Wielki Groń 1075 m (6.5 km), Wiertalówka 1071 m (5.7 km). Szlaki w pobliżu: Wałęgowka - Bacówka PTTK Krawców Wierch (szlak niebieski); Sól - Rycerka (szlak czerwony); Rajcza PKP - Żabnica (szlak niebieski); Ujsoły - Kęcichłosty (szlak czarny); Ujsoły - Hala Rycerzowa (szlak zielony); Krawców Wierch - przełęcz Przysłop (szlak żółty); Rajcza - Romanka (szlak żółty); Przełęcz Glinka - Glinka (szlak zielony).

Źródła (8): tuzywiec.pl, beskidy24.pl, zywieconline.pl, mynaszlaku.pl … · fakty zweryfikowane atomowo