Kamesznica ma swoje korzenie w początkach XVII wieku, kiedy to powstała na miejscu wcześniejszego osiedla pasterskiego z inicjatywy królowej Konstancji, ówczesnej właścicielki Żywiecczyzny.
Hrabiowie Potoccy wznieśli na miejscu dawnych budowli folwarcznych swą letnią rezydencję, otoczoną pięknym parkiem krajobrazowym o powierzchni ok. 7,5 ha.
Kamesznicę wraz z dworkiem i parkiem nabył od Teresy Potockiej Karol Ludwik Habsburg, a dworek stał się siedzibą arcyksiążęcego Zarządu Lasowego. W tym czasie we wsi w wielu prymitywnych szybach kopano rudę żelaza, dowożoną do huty w Węgierskiej Górce.
Zespół dworsko-parkowy w Kamesznicy został po raz pierwszy wpisany do rejestru zabytków przez Bogdana Tretera, Konserwatora Województwa Krakowskiego, kiedy to był własnością arcyksięcia Karola Olbrachta.
145 rodzin (1269 osób) w październiku 1940 roku zostało pozbawionych mienia i wysiedlonych z Kamesznicy w ramach akcji germanizacyjnej "Saybusch Aktion".
W lipcu i sierpniu 1943 roku nastąpiły masowe aresztowania w Kamesznicy w wyniku prowokacji i donosów szpiegów. 3 września Niemcy przeprowadzili masową egzekucję, mordując dziesięciu mieszkańców (ośmiu znanych z nazwiska oraz dwóch nieznanych rodaków) w odwecie za współpracę z ruchem oporu.
Mieszkańcy Kamesznicy i Żabnicy otoczyli opieką miejsca egzekucji, sadząc na nich kwiaty zaraz po wyzwoleniu Żywiecczyzny przez żołnierzy radzieckich w kwietniu 1945 roku. Tablicę pamiątkową z nazwiskami pomordowanych ufundowali i uroczyście odsłonili dopiero 28 lipca 1963 roku — umieszczono ją na okazałym głazie. Tablica upamiętnia 10 osób rozstrzelanych przez Niemców 3 września 1943 roku.
Liczba ludności wynosiła 2862 osoby, co dawało gęstość zaludnienia 73 os./km². W Kamesznicy odsłonięto tablicę, będącą „kamieniem węgielnym” cmentarza, który uczci żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych zamordowanych przez reżim komunistyczny w ramach operacji „Lawina”.
Cały zespół dworsko-pałacowy w Kamesznicy wpisany jest do rejestru zabytków w Polsce i znajduje się na terenie Żywieckiego Parku Krajobrazowego. W parku dworskim rosną okazy uznane za pomniki przyrody (m.in. żywotnik zachodni o obwodzie 193 cm oraz dawniej chronione sosny wejmutki, dziś zniszczone) — ochrona dotyczy jednak wybranych drzew, nie całego założenia parkowego jako pomnika przyrody.
Izba Regionalna w Kamesznicy powstała z inicjatywy Koła Gospodyń Wiejskich "Czerwona Jarzębina" i znajduje się pod Kaplicą pw. NMP Królowej Świata. W Izbie znajdują się eksponaty zebrane od okolicznych mieszkańców, m.in. stare żelazka, maglownice, maśniczki.
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Legendy i podania
Kamienie lśniące w Kamesznicy Nazwa wsi Kamesznica wywodzi się od lśniących lub świecących się kamieni, w których znajdowano kruszce – szczególnie w okolicy Złatnej.
Kaplica św. Teresy Marceli Potocki, znany z gwałtownego charakteru, postrzelił swoją żonę podczas szaleńczego pościgu. Skruszony, na miejscu tego zdarzenia ufundował kaplicę pod wezwaniem św. Teresy.
Beskidzkie zbójnictwo W XVII i XVIII wieku Kamesznica była ważnym ośrodkiem beskidzkiego zbójnictwa, skąd wywodził się m.in. słynny harnasiec Jerzy Fiedor, zwany Proćpakiem.
W Kamesznicy warto odwiedzić zespół parkowo-dworski Potockich, wpisany do rejestru zabytków. Obejmuje on klasycystyczny dwór z 1833 roku, parterowy, murowany, z charakterystycznym ryzalitem wejściowym i owalnymi oknami. Wewnątrz zachował się marmurowy, neogotycki kominek. Obok znajduje się budynek zwany „Kancelarią” z drewnianą wieżą zegarową, nakrytą baniastym hełmem. W parku, założonym w naturalnej dolinie potoku, rośnie stary drzewostan – sosny wejmutki, lipy, modrzewie, jawory, świerki, jesiony, klony, brzozy i kasztanowce. Całość założenia uznano za pomnik przyrody. W pobliżu dworu stoi pomnik upamiętniający dziesięciu mieszkańców powieszonych przez Niemców w 1943 roku.
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Kamesznica.
Położenie i teren
Kamesznica leży na ok. 484 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Barania Góra 1215 m (5.2 km), Wierch Równiański 1160 m (5.3 km), Jaworzyna 1045 m (3.9 km), Cebula 1036 m (6.1 km), Glinne 1034 m (5.5 km), Przysłup 1029 m (6.7 km). Szlaki w pobliżu: Węgierska Górka - Fajkówka (szlak zielony); Milówka - Cięcina (szlak zielony); Wisła Czarne - Zwardoń (szlak niebieski); Kamesznica - Barania Góra (szlak czarny).
