Górki Wielkie to wieś z XIII-wiecznymi korzeniami, gdzie mieszkała i tworzyła pisarka Zofia Kossak-Szatkowska. Dziś można tu odwiedzić jej muzeum oraz odkryć szlaki prowadzące na okoliczne szczyty Beskidu Śląskiego.
Górki Wielkie to jedna ze starszych na Śląsku Cieszyńskim wsi szlacheckich, której wyodrębnienie jako wsi rycerskiej datuje się na przełom XIII i XIV w. — pierwsza zachowana wzmianka pochodzi z dokumentu Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (ok. 1295–1305).
Górki Wielkie oraz Górki Małe są jednymi z najstarszych osad w Beskidzie Śląskim — pierwsza wzmianka pochodzi z ok. 1305 roku z Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (spis parafii diecezji wrocławskiej), gdzie wymienione są jako "Gorki villa vlodari". W tym czasie miejscowości należały do Księstwa Cieszyńskiego.
Powstala najstarsza znana mapa przedstawiajaca Gore Bucze i jej okolice — wzgorze uwidocznione jako "Buschay B[erg]" na wojskowej mapie przegladowej ksiestw cieszynskiego i opawskiego (Kriegs-Charte derer Furstentumer Teschen) z okresu 1763-1780, bedacej czescia Pierwszego Zdjeica Wojskowego Habsburgow.
Według austriackiego spisu ludności w 124 budynkach w Górkach Wielkich mieszkało 957 osób, z czego 838 (87,6%) mieszkańców było katolikami, 114 (11,9%) ewangelikami, a 5 (0,5%) wyznawcami judaizmu.
Tadeusz Kossak odkupił dawny majątek dworski Marklowskich w Górkach Wielkich w 1922 i zamieszkał tu z rodziną. Jego córka Zofia Kossak-Szczucka dołączyła do rodziców w 1923, po śmierci pierwszego męża.
W 1922 roku Tadeusz Kossak wydzierżawił dawny majątek dworski w Górkach Wielkich i zamieszkał tu wraz z żoną Anną. Jego córka, pisarka Zofia Kossak, przybyła do dworu w 1923 roku po śmierci pierwszego męża i zamieszkała tu razem z rodzicami. Majątek Tadeusz wykupił na własność dopiero w 1930 roku, wygrywając przetarg za 350 000 zł.
Górki Wielkie zajął po południu odwodowy 133. pułk piechoty niemieckiej 45. Dywizji Piechoty po kilkugodzinnym ostrzale artyleryjskim i karabinowym prowadzonym przez polskie wojsko ze stoków wzgórza Bucze.
Dwór Kossaków w Górkach Wielkich spłonął w maju 1945 roku, już po wyzwoleniu. Wcześniej, 21 stycznia 1945 r., polsko-radziecki oddział partyzancki pod dowództwem mjr. Wasilija Anisimowa stoczył kilkugodzinną walkę z oddziałem niemieckim w Brennej. 13 lutego 1945 r. Niemcy dokonali pacyfikacji Brennej — 4 mieszkańców Brennej i 20 jeńców włoskich spalono żywcem w stodole; przeprowadzono jeszcze dwie podobne egzekucje, których ofiarami byli Polacy i jeńcy włoscy.
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Legendy i podania
Legenda o skarbach pod Górą Bucze Według miejscowych podań, pod Górą Bucze skrywają się bogate skarby, związane z dawnymi kamieniołomami wapiennymi. Mówi się, że zostały tam ukryte przed wiekami i czekają na odkrycie.
Zapadnięty kościół Legenda głosi, że w Górkach Wielkich zapadł się kościół, pochłaniając krnąbrnych mieszkańców osiedla jako karę za ich niegodziwe czyny.
Kacperek górecki skrzat Kacperek to postać skrzata z Górków Wielkich, bohater bajki Zofii Kossak-Szatkowskiej. Jego przygody opisują uroki i tajemnice tej malowniczej okolicy.
W Górkach Wielkich warto odwiedzić kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, zbudowany w XV wieku i przebudowany w 1662 roku. Murowana, jednonawowa świątynia z barokowo-klasycystycznym wyposażeniem kryje w ogrodzeniu płytę nagrobną Henryka Góreckiego herbu Kornicz (zm. 1682). Na przykościelnym cmentarzu znajdują się groby Zofii Kossak, jej męża Zygmunta Szatkowskiego oraz Walentego Krząszcza. Centrum Kultury i Sztuki „Dwór Kossaków” to miejsce poświęcone rodzinie Kossaków. Choć sam dwór Marklowskich z 1734 roku spłonął w 1945 roku, ocalał tzw. domek ogrodnika, gdzie obecnie mieści się Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej. W muzeum można zobaczyć pamiątki po pisarce, a w samym Centrum organizowane są cykle imprez kulturalnych „Artystyczne Lato u Kossaków”, warsztaty literackie, plastyczne i teatralne. Choć budynki są obecnie zniszczone, miejsce to ma historyczne znaczenie dla polskiego harcerstwa.
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Górki Wielkie.
Położenie i teren
Górki Wielkie leży na ok. 327 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Równica 885 m (5.4 km), Wielka Cisowa 878 m (6.4 km), Wyczap 858 m (6.9 km), Mały Cisowy 829 m (5.1 km), Lipowski Groń 745 m (4.1 km), Czupel 736 m (3.9 km). Szlaki w pobliżu: Szlak Harcerski (szlak zielony); Jaworze-Nałęże - Błatnia (Błotny) (szlak czerwony); Równica - Skoczów PKP (szlak żółty); Szlak Myśliwski (szlak czerwony); Szlak Kamyka (szlak niebieski); Szlak dojściowy do Szlaku Drwali (szlak zielony); Górki Małe - Lipowiec (szlak czarny); Szlak Szklany (szlak niebieski).
W Górkach Wielkich warto odwiedzić kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych z XV wieku oraz Centrum Kultury i Sztuki „Dwór Kossaków” z muzeum poświęconym Zofii Kossak-Szatkowskiej. Na przykościelnym cmentarzu znajdują się groby pisarki i innych zasłużonych mieszkańców.
Jaka jest historia Górki Wielkich?
Górki Wielkie to jedna z najstarszych wsi szlacheckich na Śląsku Cieszyńskim, wzmiankowana w XIII wieku. Była własnością książęcą, a później różnych rodów szlacheckich. W XX wieku związana z rodziną Kossaków, w tym pisarką Zofią Kossak-Szatkowską.
Jakie szlaki turystyczne są w okolicy Górki Wielkich?
W pobliżu Górki Wielkich przebiegają m.in. Szlak Harcerski (zielony), szlak czerwony Jaworze-Nałęże – Błatnia, szlak żółty Równica – Skoczów PKP oraz szlaki niebieskie i czarne prowadzące na okoliczne szczyty.
Czy w Górkach Wielkich są jakieś legendy?
Tak, w Górkach Wielkich krążą legendy o skarbach ukrytych pod Górą Bucze, zapadniętym kościele oraz o Kacperku, skrzacie z bajki Zofii Kossak-Szatkowskiej.
