Historia Rajcza
XVII w.
Wieś Rajcza istnieje co najmniej od początku XVII wieku, początkowo jako niezarejestrowana osada wołoska na gruntach należących do królowej Konstancji, żony Zygmunta III Wazy.
1669
Jan Kazimierz, wyjeżdżając do Francji, wstąpił do Żywca i wydanym tu przywilejem 4 czerwca 1669 r. pozwolił poddanym państwa żywieckiego ze wsi Rajczy, Rycerki, Radeczki, Soli i Ujsół na budowę kaplicy (kościółka) w Rajczy. Ofiarował również obraz do nowo wznoszonego kościoła.
1674
Drewniany kościółek pod wezwaniem św. Wawrzyńca stanął w Rajczy.
1843
Na terenach dworskich w Rajczy powstały zakłady żelazne (hamry), założone przez Anastazego Siemiońskiego, gdzie przetapiano rudę.
1844
Założono szkołę w Rajczy, której patronem został książę Albrecht Fryderyk Habsburg. Utworzono również osobną parafię, włączając do niej Rycerkę Górną i Dolną, Sól i Ujsóły. Cmentarz parafialny założono w połowie XIX wieku przy głównej drodze wsi, w pobliżu kościoła i rzeki Soły.
1854–1893
Teodor Primavesi, właściciel Rajczy, przebudował tutejszy pałac, nadając mu zwarty, neogotycki kształt, oraz stworzył wokół niego park ze stawem i unikatowym drzewostanem.
1884
Przez Rajczę przeprowadzono w 1884 r. linię Galicyjskiej Kolei Transwersalnej, łączącej przez Żywiec i Suchą Beskydzkę Galicję zachodnią ze wschodnią (Czadca–Husiatyn); przez odgałęzienie w Suchej kolej łączyła się z Krakowem i dalej z Wiedniem.
1886–1889
Zbudowano kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca i św. Kazimierza Królewicza.
1894
Wieś przeszła na własność Lubomirskich, którzy rozbudowali pałac, nadając mu neorenesansowy charakter.
1894–1914
Przebudowa pałacu w Rajczy przez księcia Władysława Lubomirskiego (właściciela w latach 1894–1914) w stylu neorenesansowym — przeprowadzona w latach 1895–96.
początek XX w.
W Rajczy wytwarzano papier w Zakładzie Tektury i Papieru Czerpanego, zajmował się tym Jakubowicz.
1914
Rajczę zakupiła w 1914 roku rodzina Habsburgów żywieckich. Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg w 1916 roku przeznaczył pałac wraz z parkiem na cele lecznicze dla chorych kombatantów I wojny światowej.
1915
Kwatera wojenna (cmentarz) legionistów w Rajczy powstała po 1916 roku, gdy pałac Habsburgów przekazano na szpital wojskowy; pochowano tu 261 żołnierzy (zgony od 1919 r.).
1916
Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg w 1916 r. przeznaczył pałac wraz z parkiem dla chorych kombatantów I wojny światowej. W 1918 r. pałac oficjalnie został przekazany jako szpital wojskowy Czerwonego Krzyża dla chorych na gruźlicę.
1918–
Na cmentarzu w Rajczy pochowano 261 żołnierzy, uczestników I wojny światowej, którzy leczyli się w sanatorium zorganizowanym w pałacu w Rajczy i zmarli na choroby płuc po 1918 roku.
1919
Rajcza była miasteczkiem o 2800 mieszkańcach, z hotelem Blocha, restauracją Kuliga, pałacem z parkiem i ładnym kościołem gotyckim.
1921
W Rajczy na 2798 mieszkańców było 132 osoby wyznania mojżeszowego.
2 września 1939
Rajczę zajęły wojska niemieckie.
8 października 1939
Rajczę wraz z całą Żywiecczyzną wcielono do III Rzeszy.
jesień 1939
Niemcy spalili żydowską bożnicę, a jej ruiny kazali rozebrać. Przeprowadzono rejestrację wszystkich tutejszych Żydów i przesiedlono ich na teren dawnego pałacu, gdzie utworzono obóz pracy przymusowej.
kwiecień 1939
Została sformowana 3 Kompania Obrony Narodowej "Rajcza", wchodząca w skład Żywieckiego Batalionu ON.
październik 1940
W ramach akcji Saybusch wysiedlono 115 rodzin polskich (razem 501 osób), a w ich miejsce osiedlono 26 rodzin niemieckich (119 osób). 29 października 1940 r. odbyła się druga akcja wysiedleńcza.
styczeń 1940
Okupanci nakazali Żydom noszenie białych opasek z niebieską gwiazdą Dawida.
1945
Most w Rajczy został zniszczony przez wojska niemieckie. Na cmentarzu w Rajczy znajduje się grób zbiorowy osób pomordowanych w odwecie za pomoc partyzantom przez hitlerowców podczas pacyfikacji Osiedla Czanieckich w Rycerce Górnej. Wieś zajęły wojska sowieckie, które przełamały niemieckie linie obronne na Żywiecczyźnie (8 kwietnia 1945).
1946
Na cmentarzu w Rajczy pochowano kaprala Kruka oraz starszego szeregowego Kiszewę (a. Kiszera), żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza, poległych w 1946 roku.
1954
Utworzono w Rajczy Państwowe Sanatorium Przeciwgruźlicze.
1957
Utworzono rezerwat przyrody „Śrubita” o powierzchni 24,99 ha na terenie gminy Rajcza.
1961
Utworzono rezerwat przyrody „Butorza” o powierzchni 30,68 ha na terenie gminy Rajcza.
1966
Pałac w Rajczy przeszedł remont, który zniszczył jego zabytkowe wnętrza, oraz dobudowano nową część obiektu.
1981
Ks. Zbigniew Guszkiewicz poświęcił sztandar tutejszej "Solidarności" mimo ogłoszenia stanu wojennego.
1986
Utworzono Żywiecki Park Krajobrazowy, na terenie którego położona jest gmina Rajcza.
1988
Cały zespół pałacowo-parkowy w Rajczy został wpisany do Rejestru Zabytków.
1989
30 listopada 1989 cmentarz w Rajczy został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
1991
Pałac w Rajczy przekształcono w Państwowy Zakład Opiekuńczo-Leczniczy.
1997
W 1997 roku kwatera wojenna na cmentarzu w Rajczy została ogrodzona, a znajdujące się na niej krzyże odrestaurowano.
2003
Szkoła Podstawowa Nr 1 w Rajczy otrzymała imię Józefa Tischnera.
ok. 2006
Kaplica cmentarna w Rajczy została rozbudowana według projektu Magdaleny Piątek i Joanny Łopaty.
2021
Rajcza liczyła 3335 mieszkańców. W sierpniu otwarto żłobek oraz inhalatorium solankowe w Rajczy.
wrzesień 2021
Na dworcu PKP w Rajczy odsłonięto tablicę upamiętniającą ofiary niemieckiej akcji "Saybusch".
2022
Gmina Rajcza wybudowała inhalatorium solankowe w centrum Rajczy, gdzie zamontowana jest instalacja służąca dystrybuowaniu leczniczej wody solankowej. Wyremontowano zabytkową plebanię, w której utworzono ekspozycję muzealną poświęconą historii cudownego obrazu Matki Bożej Miłosierdzia-Kazimierzowskiej.
2024
W Rajczy odbyło się uroczyste podpisanie umów o dofinansowanie projektów pn. „Centrum europejskiej kultury góralskiej” oraz „Brama do Beskidów” realizowanych w ramach Programu Interreg Polska – Słowacja 2021–2027.
2025
W Rajczy odbył się 54. Ogólnopolski i 28. Międzynarodowy Narciarski Rajd Chłopski.
okres międzywojenny
W miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Rajcza”.
współcześnie
W centrum Rajczy znajduje się Sanktuarium Matki Boskiej Kazimierzowskiej, mieszczące się w kościele pw. św. Wawrzyńca Diakona Męczennika i św. Kazimierza Królewicza. Drewniany kościół-sanktuarium pw. św. Jakuba Apostoła znajduje się w Szczyrku, nie w Rajczy.
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Szczyty w okolicy
Ciekawe miejsca
Wewnątrz znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, podarowany w 1669 roku przez króla Jana Kazimierza – malowany na blasze z hebanowymi ramami i inskrypcją upamiętniającą dar. Pałac Habsburgów to kolejny zabytek, który wielokrotnie zmieniał właścicieli i funkcje. Początkowo należał do Teodora Primavesiego, który w XIX wieku przebudował go i założył wokół park ze stawem oraz unikatowym drzewostanem. W 1894 roku pałac przeszedł w ręce Lubomirskich, a w 1914 roku zakupiła go rodzina Habsburgów żywieckich. W 1916 roku arcyksiążę Karol Stefan Habsburg przeznaczył go na szpital dla kombatantów I wojny światowej. W części Rajcza-Nickulina znajduje się Ośrodek Edukacji Ekologicznej, który stanowi początek ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej Dolina Nickuliny.
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Rajcza.
Położenie i teren
Rajcza leży na ok. 501 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Muńcuł 1165 m (5.3 km), Redykalny Wierch 1146 m (6.6 km), Kotarz 1107 m (6.1 km), Bacmańska Góra 1058 m (7.0 km), Praszywka Wielka 1043 m (7.0 km), Sucha Góra "Rajecka" 1040 m (3.9 km). Szlaki w pobliżu: Sól - Rycerka (szlak czerwony); Rajcza PKP - Żabnica (szlak niebieski); Ujsoły - Kęcichłosty (szlak czarny); Sól - przełęcz Przegibek (szlak niebieski); Ujsoły - Hala Rycerzowa (szlak zielony); Rajcza - Romanka (szlak żółty).
Źródła (7): pl.wikipedia.org, ckisrajcza.pl, noclegowo.pl, slaskie.travel … · fakty zweryfikowane atomowo