Historia Wilamowice
II wojna światowa
Do czasów II wojny światowej język wilamowski był powszechnie znany na terenie Wilamowic.
XIII w.
Po przejściu hord tatarskich sprowadzono na te ziemie osadników pochodzących z Europy Zachodniej (najprawdopodobniej z dzisiejszych Niderlandów), którzy założyli osadę Stara Wieś, a następnie Wilamowice. Lokacja miejscowości nastąpiła prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku, przy czym nazewnictwo wskazuje, że najpierw założono Starą Wieś, a potem przeniesiono lokację na nowe miejsce.
XIII w.
Wilamowice (lub Wymysoü) zachowały odrębność kulturową, podczas gdy Stara Wieś uległa asymilacji z otaczającą ludnością polską. Osadnicy przywieźli ze sobą wysoką kulturę rolną oraz umiejętności tkackie, którymi zajmowała się większość ludności. Byli również bardzo dobrymi handlarzami i stanowili społeczność typowo endogamiczną, co miało znaczenie w przekazywaniu kulturowym tradycji.
1325
Wilamowice zostały wymienione jako wieś parafialna w wykazie świętopietrza pobieranego na terenie diecezji krakowskiej.
XV w.
Drewniany kościół pw. Przenajświętszej Trójcy w Wilamowicach pochodzi z tego okresu. Wilamowice były wsią szlachecką, a wśród właścicieli wymieniano rodziny Wilamowskich, Szaszowskich-Gierałtowskich, Korycińskich i Kalinowskich.
1457
Księstwo oświęcimskie, w skład którego wchodziły Wilamowice, zostało sprzedane polskiemu królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi.
1550
Wilamowianie przyjęli ewangelicyzm reformowany (kalwiński), a budynek dotychczas katolickiego kościoła stał się kościołem kalwińskim. Reformacja została zainicjowana przez Jana z Gierałtowic Wilamowskiego. Według niektórych źródeł, Wilamowianie wybudowali drugi kościół protestancki, który stał jeszcze w 1750 roku.
1564
Obszar księstwa oświęcimskiego, w tym Wilamowice, został inkorporowany w skład Królestwa Polskiego i należał do powiatu śląskiego województwa krakowskiego.
1626
Kampanię rekatolizacyjną w Wilamowicach rozpoczął nowy właściciel wsi, Krzysztof Koryciński.
1640
Wilamowianie zostali zmuszeni do przejścia na katolicyzm przez nowego właściciela miejscowości.
1662
W spisie ludności naliczono 884 mieszkańców Wilamowic.
1669–1760
Baltazar Damek, wilamowski handlarz, wzbogacił się na handlu płótnem w Śląsku i na Węgrzech; osiedlił się w Białej, gdzie po uzyskaniu przez miasto praw miejskich (1723) został jej pierwszym burmistrzem i ufundował kaplicę Opatrzności Bożej (ok. 1708).
1708
Liczba ludności Wilamowic wyniosła tysiąc dwieście osób.
1772
Wilamowice zostały włączone w skład Monarchii Habsburgów i weszły w skład Galicji na skutek I rozbioru Polski.
1808
Wilamowianie wykupili się z poddaństwa, podpisując umowę o wykupieniu miejscowych chłopów od świadczeń dworskich za cenę 30 tysięcy złotych reńskich (1808). Wilamowice leżą w powiecie bielskim, nie cieszyńskim.
1815
Przemysłem tkackim trudniło się 336 mieszkańców Wilamowic, co stanowiło co piątego mieszkańca.
1818
Wilamowice zostały podniesione do rzędu miasteczek, a następnie przystąpiono do wytyczenia rynku.
1845
Liczba ludności Wilamowic sięgnęła 2040 osób.
1847–1848
Po klęsce głodu oraz epidemiach tyfusu i cholery liczba ludności Wilamowic spadła do około 1600 osób.
XIX w.
Język wilamowski był używany w szkole i kościele, gdyż nauczycielami i księżmi byli często rodowici Wilamowianie. Język ten wytworzył swoją formę literacką, a poeta Florian Biesik pisał w nim poematy. [Miejscowość: Wilamowice, gmina Wilamowice, powiat bielski — nie gmina Skoczów, powiat Cieszyński]
1869
Wzniesiono ratusz we wschodniej pierzei rynku w Wilamowicach.
1875
Język wilamowski przestał być używany przez administrację, w kościele oraz w szkole, zastąpił go język polski i standardowy niemiecki.
1880
Według spisu ludności miasteczko liczyło 1662 mieszkańców, spośród których 92% posługiwało się w kontaktach domowych językiem niemieckim (w tym wilamowskim).
1887
Założono w Wilamowicach szkołę tkacką z własną tkalnią mechaniczną w rejonie dzisiejszej ulicy Paderewskiego.
1900
W Wilamowicach mieszkało 1719 osób, z czego 1677 (97,6%) było katolikami, a 42 (2,4%) wyznawcami judaizmu; 1152 (67%) było niemieckojęzycznych, a 567 (33%) polskojęzycznych. W zawodzie tkackim pracowało 150 osób.
1918
Po upadku Austro-Węgier Wilamowice weszły w skład odrodzonej Polski i należały do powiatu bialskiego w województwie krakowskim.
1920
Wilamowska tkalnia została zakupiona przez Kazimierza Krzyżanowskiego, który rozbudował ją jako Zakłady Przemysłu Lnianego „Wilamowice" (Wilamowice, powiat bielski, 1920 r.).
1923
Rozpoczęto budowę nowego kościoła parafialnego w Wilamowicach, trwającą ponad sześćdziesiąt lat.
1932
Zbudowano cegielnię przy drodze do Dankowic w Wilamowicach.
1934
Wilamowice stały się pełnoprawnym miastem na mocy reformy administracyjnej likwidującej odrębny status miasteczek.
lata 50. XX w.
Większość zakazów związanych z kulturą wilamowską zniesiono, ale proces zanikania i wymierania kultury nie został zahamowany.
1957
Stara drewniana świątynia z początku XVIII wieku w Wilamowicach spłonęła.
2018
Gmina Wilamowice zajmuje powierzchnię 56,87 km kw., w tym miasto Wilamowice 10,4 km kw., a tereny wiejskie 46,46 km kw. W gminie, w tym w mieście Wilamowice, zamieszkuje 17 287 mieszkańców.
2024
Zorganizowano wydarzenie pn. 'Wspólna biesiada – organizacja spotkania promującego lokalne dziedzictwo kulinarne' w ramach Marszałkowskiego Konkursu 'Inicjatywa Sołecka'.
brak daty w tekście
W Wilamowicach występuje enklawa kultury wilamowskiej charakteryzująca się własnym językiem i odrębnymi zwyczajami. Granicząca z Wilamowicami miejscowość Stara Wieś nosiła nazwę „Stare Wilamowice”, co może świadczyć o tym, że założyli ją ci sami osadnicy co dzisiejsze Wilamowice.
okres powojenny
Okres powojenny nie sprzyjał nauczaniu młodszego pokolenia regionalnej mowy wilamowskiej, co poskutkowało jej niemalże całkowitym wymarciem.
współczesność
W Wilamowicach (powiat bielski) znajduje się pomnik przyrody ożywionej — Aleja Lipowa w Dankowicach, licząca ok. 145 lip drobnolistnych w wieku ok. 130 lat, ustanowiona w 1996 r. Prowadzone są próby rewitalizacji języka wilamowskiego, a uczniowie mogą go uczyć się także w szkołach. Gmina Wilamowice realizuje projekt ochrony przyrody w ramach Aglomeracji Beskidzkiej. Wykonano remont konserwatorski kościoła pw. Przenajświętszej Trójcy. Siedzibą władz samorządowych są Wilamowice.
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Szczyty w okolicy
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Wilamowice.
Położenie i teren
Wilamowice leży na ok. 327 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Chełm 464 m (5.4 km), Bucze 417 m (6.7 km), Górka Wilamowicka 388 m (1.1 km), Puńca 387 m (4.8 km), Sztwiertniowe 384 m (6.2 km), Górka Tarnawa 373 m (0.6 km). Szlaki w pobliżu: Równica - Skoczów PKP (szlak żółty); Spacerowy Szlak Morcinkowski (szlak czerwony); Skoczów PKP - Pod Łazkiem (szlak zielony).
Źródła (8): pl.wikipedia.org, komoot.com, nawycieczke.pl, stronapodrozy.pl … · fakty zweryfikowane atomowo