Pierwsza wzmianka o wsi, jako *Abbatisvilla* (wieś opata), pojawiła się w 1364 roku w liście dotyczącym sporu o podatki między cystersami a księciem oświęcimskim Janem Scholastykiem.
Na początku XIV w. (ok. 1310–1320) cystersi z klasztoru w Rudach koło Raciborza — za sprawą opata Baldwina noszącego przydomek Wilk (w zakonie Bernard I) — założyli na zboczach Magurki wieś Wilkowice, sprowadzając osadników; nazwa wsi pochodzi właśnie od przydomka tego opata.
Wilkowice i Bystra Krakowska, a także tereny obecnej wsi Meszna, należące do dominium Łodygowice, w końcu XV w. kupił właściciel Żywca, starosta spiski Piotr Komorowski.
Jan Wielopolski, hrabia z Pieskowej Skały, wykupił Wilkowice wraz z całą Żywiecczyzną w roku 1678; kanclerzem wielkim koronnym został dopiero w roku 1679.
Na terenie grupy Klimczoka w Wilkowicach funkcjonuje Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Beskid Śląski" (PLH240005) w ramach sieci Natura 2000, formalnie wyznaczony rozporządzeniem z 2023 r. (zgłoszony do Komisji Europejskiej wcześniej).
Właściciel działki w Bystrej (gmina Wilkowice) otrzymał pozwolenie na budowę trzech apartamentowców na 162 mieszkania na terenie otoczonym strefą Natura 2000. Wójt Janusz Zemanek wydał dokument stwierdzający, że analiza wpływu na środowisko nie jest konieczna (ok. 2020).
Wójt wydał zgodę na wycinkę 138 drzew w trakcie postępowania o pozwolenie na budowę dla firmy prywatnej oraz pozyskał prawie 5 milionów złotych z Polskiego Ładu na budowę mostu naprzeciwko hotelu Magnus.
Każdy fakt prowadzi do źródła — możesz zweryfikować.
Legendy i podania
Zbójnik Rogacz W latach 1620–1630 po beskidzkich lasach grasował zbójnik z Wilkowic zwany Rogaczem. Podczas pościgu został zabity i pochowany na pobliskiej górze, która od jego nazwiska zyskała miano Rogacza (828 m n.p.m.).
Zbój Mateusz Klimczok Najwyższa góra w gminie Wilkowice – Klimczok (1117 m n.p.m.) – zawdzięcza swoją nazwę zbójowi Mateuszowi Klimczokowi, który urodził się w pobliskiej Lipowej.
Skała Czarownic Skała przy szlaku schodzącym czarnym szlakiem do Wilkowic związana jest z legendami o czarownicach, które miały tam odprawiać swoje gusła.
W Wilkowicach warto zobaczyć neoklasycystyczny dwór z połowy XIX wieku, wybudowany na zlecenie Leonarda Wilskiego. W centrum wsi znajduje się również Park Wolności, założony w latach 20. XX wieku z inicjatywy żon lekarzy pracujących w pobliskim uzdrowisku w Bystrej. Choć park uległ częściowej zabudowie, zachował cenny drzewostan, w tym trzy pomniki przyrody: ponadstuletni klon jawor „Klimczok”, buk zwyczajny „Borsuczy Buk” i dąb szypułkowy „Bystrzyk”. W parku wytyczono ścieżkę dydaktyczną „Odkryj swój park”. Na terenie wsi znajduje się także Lasek Wilkowicki, popularne miejsce spacerów, gdzie można spotkać rzadkie gatunki roślin, takie jak liczydło górskie czy ciemiężyca zielona. W okolicy Magurki Wilkowickiej rozciągają się buczyny kwaśne z powykręcanymi bukami oraz żyzne buczyny karpackie, a w jaskiniach zimują nietoperze, m.in. podkowiec mały i nocek duży.
Odległości są podane w przybliżeniu od centrum Wilkowice.
Położenie i teren
Wilkowice leży na ok. 409 m n.p.m. Otaczające szczyty (≤7 km): Magura 1109 m (6.2 km), Szyndzielnia 1028 m (6.8 km), Czupel 930 m (4.9 km), Magurka Wilkowicka 909 m (3.1 km), Rogacz 898 m (5.7 km), Skalite 864 m (6.7 km). Szlaki w pobliżu: Szlak Papieski (szlak żółty); Buczkowice Centrum – przełęcz Becyrek (szlak czerwony); Straconka - Przełęcz Przegibek (szlak czarny); Straconka - Międzybrodzie Bialskie (szlak żółty); Mikuszowice Śląskie - Jaworze Centrum (szlak żółty); Lipnik - Przełęcz Cisowa (szlak niebieski); Mikuszowice Krakowskie - Malinowska Skała (szlak czerwony); Mikuszowice Krakowskie - Łysa Przełęcz (szlak czarny).
